Psychiatrienet.nl

een onafhankelijke selectie van de belangrijkste sites door psychiaters

Sociale psychiatrie: Gezinsinterventies

Colofon


Algemeentop


Inleidingtop

Tegenwoordig geldt in de psychiatrie niet langer de overtuiging dat de symptomen van de patiënt een uiting zijn van pathologie van zijn gezin.

Zijn gezinstherapeutische methodieken hiermee obsoleet geworden? Ik hoop dat deze rubriek u van het tegendeel overtuigt.

Het belangrijkste hierin zal uw eigen ervaring zijn. Roep, als u er met een patiënt helemaal niet meer uitkomt, het gezin eens bij elkaar en ervaar wat er dan nog mogelijk is.

Het volgen van een goede cursus bij een supervisor die verstand heeft van psychiatrie kan daarbij uiteraard heel behulpzaam zijn. Onder Verenigingen en instituten: Nederland vindt u een link naar de Nederlandse vereniging voor Relatie- en Gezinstherapie (NVRG), waar u een lijst kunt opvragen van supervisoren.


Werken met gezinnentop

Hoe verhouden 'Gezinstherapie', 'Psychoeducatie' en 'Werken met families'  bij patiënten met ernstige psychiatrische stoornissen zich tot elkaar?

De pioniers van de psychoeducatie bij schizofrenie - Leff, Kuipers, Goldstein en Falloon - verschilden van gezinstherapeuten als Haley en Palazolli in die zin dat zij schizofrenie uitdrukkelijk als een ziekte beschouwden.

De voorlichting die ze hierover gaven aan gezinsleden, patiënten en familieleden had ook een betrekkingskarakter: gezinnen werden ontschuldigd, kennis werd gedeeld.

Zo ontstond er een veel gelijkwaardiger relatie tussen hulpverleners, gezinsleden en patiënten.

Niettemin waren deze pioniers zich er zeer van bewust dat er in sommige gezinnen die ze 'hoog EE' noemden, veel problemen waren.

Om deze problemen samen met de betrokkenen te tackelen, gebruikten ze met name technieken die afkomstig waren uit de gezinsgedragstherapie. In deze rubriek vindt u een overzicht van boeken waarin Leff, Kuipers, Goldstein en Falloon hun interventies beschrijven.

Aan zowel het woord 'therapie' (werkt schuldinductie in de hand) als aan het woord 'psychoeducatie' (klinkt autoritair en wekt de suggestie dat het alleen gaat om voorlichting) kleven bezwaren. Julian Leff spreekt het liefst over 'familywork'. Ik zal het vertalen met 'werken met gezinnen'.


Politiektop

  • Centra voor jeugd en gezin (nieuw)

    Hoe gaan de centra voor jeugd en gezin eruit zien? Lees deze zeer leesbare factsheet.

  • Evaluatie wet op de jeugdzorg (nieuw)

    Of de jeugdzorg beter zal worden van dit rapport? In het begin van het rapport wordt het probleem beschreven dat bureau's Jeugdzorg vaak alleen maar indicatie stellen en dant dat relatief vaak in een uit huis plaatsing resulteert. Daarna gaan kinderen van instelling naar instelling als ze niet goed genoeg op behandeling reageren. Langdurige begeleiding van gezinnen met kinderen met een psychisch probleem, met het doel dat die kinderen en ouders er mee leren omgaan vindt te weinig plaats. Maar of een centrale indicatiestelling daarvoor helpt of niet leidt tot meer van dezelfde burocratie? dat vraag ik me af. De lezer oordele zelf.

  • Jeugd en gezin site (nieuw)

    Hier zijn alle relevante kamerstukken van het beleid van minister Rouvoet te lezen


Conferentiestop

  • agenda NVRG (nieuw)

    workshops en conferenties over systeemtherapie


Boeken en handleidingentop

  • Handboek Systeemtherapie

    Nieuw doorwrocht handboek over systeemtherapie door 60 auteurs uit Nederland en Begie

  • The Family Psychoeducation Fidelity Scale

    Test hier of in uw team familiepsychoeducatie volgens 'the state of the Art' bedreven wordt. Zo nee dan kunt u mailen naar mij om hierin een cursus te geven

  • Haim Omer, Parental Presence: Reclaiming a Leadership Role in Bringing Up Our Children (nieuw)

    Een kind dat het gezin terroriseert? Haim Omer ontwikkelde een therapie waardoor ouders op liefdevolle wijze weer de leiding over het gezin kunnen claimen. Zeer gewaardeerd door gezinstherapeuten!

  • Coping with Alcohol and Drugsproblems

    Coping with Alcohol and Drugsproblems, the experience of Familymembers in  Three Contrasting Cultures,[2005] Orford, Jim e.a. Routledge, New York 

    Geheel volgens de moderne opvattingen: evidence-based, niet pathologiserend, gericht op samenwerking. De auteurs verrichtten onderzoek in Zuidwest Engeland, Mexico en bij de Aboriginals in Australië naar hoe familieleden omgaan met drank en drugsproblemen in hun gezin en komen tot behartingswaardige aanbevelingen.

  • The Process of Emotionally Focussed Couple Therapy

    The Process op Emotionally Focussed Couple Therapy, sec ed. Creating Connection. [2004] Suzan Johnson, Brunner Roudledge, New York

    Deze relatietherapie is gebaseerd op de hechtingstheorie. Beschreven wordt een patroon waarbij een partner die boos is, soms claimend reageert en de andere partner zich terugtrekt. Johnson helpt het echtpaar focussen op de primaire hechtingsemoties die aan die secondaire emoties voorafgaan en bewerktstelligt hierdoor een ander interactiepatroon. Het model is gebaseerd op veel onderzoek en de uitkomsten zijn ook onderzocht. De therapie is geschikt voor echtparen waarvan een partner last heeft van depressies, PTSS, angststoornissen.

     

  • The development of the person, the Minnesota study of risk and adaptation from birth to adulthood

    Een longitudinaal onderzoek naar de lotgevallen van 180 kinderen van weinig verdienende moeders. Het is fascinerend door zijn grondigheid: de hechtingsstijl van de moeders, maar ook andere aspecten van de opvoedingsstijl, de invloed van de relaties van moeders hier weer weer op, het gedrag op school, vriendjes, hechtingsstijl van de kinderen zelf, de samenhang met psychiatrische stoornissen op latere leeftijd....

  • Bipolar Disorder

    Miklowitz, D.L. & Goldstein, M.J. Bipolar Disorder. A Family-Focused Treatment Approach. Guilford Press, New York 1997. ISBN: 1-57230-283-6.
    Goldstein was een van de eersten die een psycho-educatieve benadering van gezinsbegeleiding bij een eerste psychose ontwierp. Het was een vrij korte interventie met toch veel effect. Bij patiënten met een bipolaire stoornis bleek de methode nog beter werken.

  • Effectiveness Research in Marriage and Family Therapy

    Sprenkle, Douglas. Effectiveness Research in Marriage and Family Therapy. The American Association for Marriage and Family Therapy, Alexandria 2002. ISBN 703-838-9808.
    Mocht u nog steeds twijfelen aan de effectiviteit van gezinswerk, dan vindt u hier een mooi overzicht van het meeste onderzoek.

  • Multifamily Groups in the Treatment of Severe Psychiatric Disorders

    Mc Farlane, W.R. Multifamily Groups in the Treatment of Severe Psychiatric Disorders. Guilford Press, New York 2002. ISBN 1-57230-743-9.
    Een hele mooie gedetailleerde handleiding over het werken met gezinsgroepen, inclusief de patiënt, bij schizofrenie. Jaren lang geëvalueerd. Werkt beter dan werken met enkele gezinnen op de lange termijn. Waarschijnlijk komt dit doordat er een soort van 'extended family' ontstaat.

  • Personal Therapy for Schizophrenia & Related Disorders

    Hogarty, G. Personal Therapy for Schizophrenia & Related Disorders. Guilford Press, New York 2002. ISBN: 1-57230-782-X.

    Hogarty zette oorspronkelijk, samen met Carol Anderson, een vorm van psychoeducatieve gedragsgezinstherapie bij patiënten met schizofrenie op. Hierna ontwikkelde hij de 'personal therapy': een vorm van ondersteunende therapie met veel aandacht voor medicatietrouw en omgaan met vroegsymptomen. Bij patiënten die nog in hun gezin woonden, werkte het beter dan de oude gezinsbenadering. Patiënten die niet bij hun ouderlijke gezin woonden, maakten kans meer recidieven te krijgen. Hijzelf verklaart het uit het feit dat die patiënten een te onveilig bestaan leidden. Hij deed echter ook veel rollenspelen met de patiënt over hoe om te gaan met zijn familieleden, dus zijn benadering kan ook opgevat worden als gezinswerk met één persoon. Bij veel gezinsstress beveelt hij hun oorspronkelijke methode aan, bij patiënten met blijvende symptomen gaat zijn voorkeur uit naar cognitieve gedragstherapie.

  • Schizophrenia and the family

    Anderson, Carol M., Reiss, Douglas J., & Hogarty, Gerard E. Schizophrenia and the family. Guilford Press, New York 1986. ISBN 0-89862-065-1.

    Dit boek is nog steeds actueel, op de inhoud van de psychoeducatie na. Anderson is naast Leff en Goldstein en Falloon een van de pioniers van de psychoeducatieve methode. Ze beschrijft zeer nauwkeurig hoe hun werkmodel eruit ziet en besteedt veel aandacht aan hoe er een goede relatie met het gezin tot stand gebracht wordt. Ik vind dit het beste boek over hoe psychoeducatie met gezinsgedragstherapie gecombineerd kan worden. Anderson heeft samen met Hogarty haar methodiek uitvoerig onderzocht. Zij was tot voor kort hoofdredactrice van Familyprocess. Hieruit blijkt dat ze ook in het gezinstherapie veld gewaardeerd wordt.

  • Systemic Couple Therapy and Depression

    Jones, Elsa, Asen, Eia, Cecchin, Gianfranco & Leff, Julian. Systemic Couple Therapy and Depression. Karnac Books, London 2000. ISBN: 1855752212.
    Dit is de handleiding van de echtpaartherapie die beter werkte dan cognitieve gedragstherapie en beter dan medicatie bij echtparen waarvan een van de partners depressief was.

  • Treatment Manual for Anorexia Nervosa

    Lock, James, Grange, Daniel le, Stewart Agras, W. & Dare, Christopher. Treatment Manual for Anorexia Nervosa, a family-Based Approach. Guilford Press, London 2001. ISBN 1-57230-836-2.
    Christopher Dare, ook van het Maudsley instituut, heeft tientallen jaren ervaring met werken met gezinnen bij anorexia en heeft veel evaluatieonderzoek gedaan. Deze handleiding is dan ook de moeite waard om te lezen wanneer u 'evidence-based' behandeling aan uw patiënten wil aanbieden.

  • Werken met gezinnen bij schizofrenie

    Kuipers, Liz, Leff, Julian & Lam, Dominic. Werken met gezinnen bij schizofrenie. Een praktische handleiding. SWP Publishers, Amsterdam, 1e druk 1998. ISBN 9066652349.
    Deze alleen nog in het Nederlands te krijgen handleiding is heel compact en heel praktisch. Het lezen ervan was een feest van herkenning. Ik had zelf jaren van vallen en opstaan nodig om de wetmatigheden van het werken met gezinnen te leren die in dit hele kleine boekje staan.

  • Why does Schizophrenia develop at Late Adolescence

    Harrop, C. & Trower, P. Why does Schizophrenia develop at Late Adolescence. Wiley, Chichester 2003. ISBN 0470848782.
    Chris Harrop en Peter Trower zijn cognitief therapeuten. Zij verdiepen zich in de vraag waarom schizofrenie zich nu juist in de late adolescentie ontwikkelt. Hun hypothese is dat patiënten met schizofrenie of veel moeite hebben zich zelf te poneren of juist helemaal geen waarde hechten aan wat anderen van hun vinden, of dat ze veel moeite hebben met het contact met leeftijdgenoten. Ze verklaren negatieve symptomen uit de angst voor hun eigen mening over wie ze zelf zijn uit te komen, bij positieve symptomen zou in verwrongen vorm die mening naar buiten komen. Zij raden aan dit in de cognitieve therapie te bespreken en hen vooral te laten ontdekken dat hun ouders gewone mensen zijn. Dit is nu juist ook een onderwerp in gezinsgesprekken!


Tijdschriftentop


Tijdschriften - Nederlandtop

  • Gezinstherapie Wereldwijd

    Dit tijdschrift, onder hoofdredactie van prof. dr. A. Lange, biedt vier keer per jaar een selectie uit de internationale vakliteratuur. Een aanrader voor wie niet zoveel tijd heeft en toch zijn literatuur bij wil houden.
    Het tijdschrift is helaas (nog) niet online beschikbaar; wel vindt u informatie over deze uitgave op de site van de uitgever van dit tijdschrift, Bohn Stafleu Van Loghum.

  • Systeemtherapie

    Het huisblad van de Nederlandse vereniging voor Relatie- en Gezinstherapie (NVRG). Verschijnt vier keer per jaar.
    Het tijdschrift is helaas (nog) niet on-line beschikbaar; heel summiere informatie vindt u hier, op de site van de NVRG.


Tijdschriften - Buitenlandtop

  • American Journal of Family Therapy

    De inhoudsopgaven van de verschillende edities kunt u gratis bekijken. Wanneer uw instelling een abonnement op het tijdschrift heeft, kunt u ook de artikelen downloaden. Heeft u geen abonnement, dan kunt u tegen betaling een artikel bestellen (creditcardgegevens achterlaten), maar dat is duur!

  • Australian and New Zealand Journal of Family Therapy (ANZJFT)

    Een aantal artikelen is online beschikbaar. Deze site biedt bovenal veel links.

  • Family Process

    Een van de beroemdste gezinstherapiebladen. Ook ex-hoofdredacteur Carol Anderson is beroemd, en wel vanwege haar gezinsinterventies bij schizofrenie. Er staan veel research artikelen in. Helaas kunnen niet abonnementhouders niet meer zoeken in de inhoudsopgaven. De site biedt veel links.

  • Journal of Family Psychology

    Een tijdschrift van de American Psychological Association (APA). Biedt inhoudsopgaven, samenvattingen en veel research artikelen. Een aantal belangrijke artikelen zijn in hun geheel te downloaden. Via Search the Journals (rechtsboven) en Journals (aanvinken) komt u bij een schat aan andere psychologiebladen. Veel research staat bijvoorbeeld in het Journal of Abnormal Psychology.

  • Journal of Family Psychotherapy

    Informatie over en de inhoudsopgaven van dit officiële orgaan van de International Family Therapy Association (IFTA, zie onder Verenigingen en instituten: Buitenland).

  • Journal of Family Therapy

    Het officiële orgaan van de Association for Family Therapy and Systemic Practice in the UK (AFT, zie onder Verenigingen en instituten: Buitenland). Abonnees op dit tijdschrift hebben toegang tot de online editie van dit tijdschrift. Niet-abonneees moeten het doen met de inhoudsopgaven van de verschillende edities en samenvattingen van artikelen en kunnen artikelen zoeken. Weinig psychiatrie.

  • Journal of Research on Adolescence

    Biedt inhoudsopgaven, samenvattingen en veel links. Een aanrader is het artikel We Know Some Things van Laurence Steinberg in het maartnummer van 2001 zie onder artikelen


Verenigingen en institutentop


Verenigingen en instituten - Nederlandtop


Verenigingen en instituten - Buitenlandtop

  • Multisystemische Therapie

    Multisystemische therapie is speciaal geschikt voor jongeren die zich niet houden aan maatschappelijke normen. Niet alleen het gezin, maar ook de school, werkgevers, de buurt, vrienden worden bij de interventie betrokken. Evidence based! Deze site biedt uitgebreide informatie.

  • Multidimensionele Systeemtherapie

    Site van de multidimensional Familytherapy, lijkt op multisystemische therapie.

  • Bevorder de kracht van Amerikaanse families

    Een rijke site van de Office of Juvenile Justice and Juvenile Prevention. Er wordt een keur gegeven van informatieve links naar evidencebased programma's varierend van 4 tot 8 jaar, allemaal preventief werkend voor allerlei groepen van gezinnen.

  • Het Gottman research instituut

    Het Gottman instituut heeft veel research gedaan naar de vraag welke elementen in de relatie van een echtpaar en de relatie tussen ouders en kinderen bijdragen aan een stabiele relatie en emotioneel intelligente kinderen. Dit is een uitgebreide site met gegevens over researchprojecten, cursussen en boeken. U kunt uw eigen huwelijk on-line testen.

  • Nog meer Gottman

    Leidt u naar nog meer relevante sites

  • Ackerman Institute for the Family

    Een rijke site vol met o.a. tapes van beroemde gezinstherapeuten als Peggy Papp, boeken en cursussen die het instituut organiseert.

  • American Association for Marriage and Family Therapy (AAMFT)

    Een rijke site met veel informatie voor gezinnen. Bijvoorbeeld over de omgang met suïcidaal gedrag en schizofrenie. Therapeuten vinden er informatie over opleidingen en congressen.

  • Association for Family Therapy and Systemic Practice in the UK (AFT)

    De site van deze Engelse gezinstherapievereniging biedt vooral veel informatie over aanstaande congressen. De Journal of Family Therapy is haar officiële orgaan, maar de hyperlink naar de site van haar tijdschrift geeft een foutmelding. Ga daarom voor meer informatie over het tijdschrift naar: Tijdschriften: Buitenland.

  • European Family Therapy Association (EFTA)

    Nederland is nog geen lid. Een site met veel down te loaden informatie. Organiseert regelmatig boeiende congressen

  • International Family Therapy Association (IFTA)

    Informatie over (de activiteiten van) deze vereniging. De hyperlink naar haar tijdschrift, het Journal of Family Psychotherapy, geeft een foutmelding. Ga voor meer informatie over het tijdschrift naar: Tijdschriften: Buitenland. Onder Web links vindt u verwijzingen naar andere organisaties op dit gebied.

  • Mental Research Institute (MRI), The

    Hij bestaat nog steeds, de beroemde Palo Alto school (Watslawick, Fish, Weakland, Jackson). Springlevend zo te zien. Veel verwijzingen naar trainingen, publicaties en lopende research.

  • Brief Strategic and Systemic Therapy

    Europees netwerk van strategisch therapeuten gelieerd aan de MRI.


Internet (in rubriek: Depressieve stoornissen)top

Op dit nieuwe medium is er voor medici in het algemeen en psychiaters in het bijzonder veel nieuws te vinden. Niet alleen medisch inhoudelijk maar ook over het gebruik van internet bij het opzoeken van literatuur of het gebruik van software en gadgets.

  • Cognitieve gedrags therapie via Internet: resultaten teleurstellend

    In een recente meta-analyse in Psychological Medicine werd de effectiviteit van Cognitieve Gedrags Therapie via Internet bij depressie en angst beoordeeld. Het kan zijn dat CBT bij depressie pas voldoende effectief is als er ook sprake is van enige begeleiding. Hierbij kan gedacht worden aan begeleiding via e-mail, chatten of een forum.
    Zie ook een bespreking op dit blog .

  • Medblogs

    Er bestaan een aantal Medblogs. Dat zijn blogs bijgehouden door artsen en psychiaters. Er wordt zelfs geschreven dat psychiaters de boventoon voeren in de top 25 medblogs . Wekelijks wordt er een overzicht gegeven van de belangrijkste artikelen verschenen op de medblogs die week. De keuze is volstrekt arbitrair.

  • Pubmed clonen

    Er zijn de laatste maanden veel PubMed clonen verschenen. Dit zijn meestal zoekmachines gebaseerd op PubMed met toepassing van nieuwe web technologie (web 2.0). Via de link bovenaan komt u bij een artikel met een overzicht naar aanleiding van een recente cloon.
    Een goed voorbeeld is Gopubmed. Deze zoekmachine levert de eerste 1000 resultaten van pubmed. Aan de linker kant van het scherm zie je een aantal mogelijkheden die pubmed zelf ook heeft maar die hier op een zeer gebruikersvriendelijke manier vorm gegeven worden. Bovenaan verschijnen de 5 belangrijkste Mesh termen gevolgd door de andere Mesh termen met het aantal relevante artikelen voor die zoekterm. Het aanklikken levert dus de search en de mesh term. Daaronder kan je een overzicht krijgen van belangrijkste auteurs voor de zoekterm en je kan gemakkelijk zoeken naar een bepaalde auteur. En als laatste kan je een periode opgeven waarin je wil zoeken, het laatste jaar, de laatste maand, laatste week en van de huidige dag.


Onbedoelde Schade (Adverse Event) (in rubriek: Somatische aandoening & onbedoelde schade)top

In deze nieuwe subrubriek maken de redacteuren documenten beschikbaar, die kunnen worden geraadpleegd bij het voorkomen en beoordelen van (on)vermijdbare schade door medisch handelen. De informatie sluit aan bij het veldonderzoek (Trimbos en NIVEL) 2009 in de GGz. De bijdragen worden geredigeerd door H.A.P.C.Oomen (project adviseur van de Trimbos-NIVEL onderzoekers). Bijdragen zijn welkom: oomen@xs4all.nl

Van groot belang in Nederland als uitgangspunt voor 'good practice': www.ggzrichtlijnen.nl

De rubriceringen volgen de indeling in het onderzoeksprotocol  met name de 'triggers' dat is een gebeurtenis (uit onderzoek bekend als geassocieerd met onbedoelde schade), die de behandelaars kunnen attenderen op een verhoogd risico van behandeling. Wat definieert hierin het begrip schade? Criteria zijn het gelijktijdig optreden van een onbedoelde (lichamelijke en/of geestelijke) ongewenste gebeurtenis, met tijdelijke of permanente gezondheidsbeperking en/of verlengd verblijf of overlijden, en veroorzaakt door zorgverlener en/of zorgsysteem

Trigger 1-18: signalen (deze 'triggers) zijn bij eerste beoordeling op te vatten als een aanwijzing voor schade. Bij tweede beoordeling moet de schade worden geanalyseerd op grond van het volgende schema.

 

Bij de indeling van onze links naar richtlijnen en informatie op internet proberen we de indeling volgens triggers te volgen. Voorbeeld:

Trigger 12: (Aanvankelijk) onverwacht overlijden (geen sprake van palliatieve zorg). Bijkomende vraag: is er een mogelijkheid geweest tot reanimatie? Is er dan een poging gedaan tot reanimatie? Indien niet : is er een afspraak (individueel), is deze geraadpleegd, en is er een institutioneel beleid?  

Overzicht van het onderwerp 'Reanimatie' (Tekst voor richtlijn m.b.t.de vragen en overwegingen in de organisatie; wie wel of niet en wanneer)

(1) In een institutioneel bepaald kader (als voorbeeld Meerkanten)

(2) Landelijk Beleid .(Nederlands Reanimatie Raad, Najaar 2008)


  


 


Richtlijnen (in rubriek: Ouderenpsychiatrie)top


Algemeen: State-of-the-art-artikelen (in rubriek: Bewegingsstoornissen (nieuw))top


Boeken en tijdschriften (in rubriek: Spoedeisende psychiatrie)top


boeken (in rubriek: Delirium en cognitieve stoornissen)top

Het Handboek dementie onder redactie van C. Jonker, F.R.J. Verhey, J.P.J. Slaets is uit! Dit 345 pagina's dikke handboek besteed niet alleen aandacht aan alle problemen die men bij het ziektebeeld kan tegenkomen in diagnostiek en behandeling, maar ook aan juridische en medisch ethische aspecten. Afzonderlijke ziektebeelden worden ook nog eens apart behandeld, dit alles volgens de laatste inzichten. De redactie mag van harte gefeliciteerd worden met het tot stand komen van dit werk. Een must voor een ieder die professioneel met demente patiënten werkt, maar ook voor opleidelingen en studenten.
Uitgegeven bij Bohn Stafleu van Loghum. Verkoopprijs: € 49,50. ISBN 9789031362288


Literatuur: Standaardwerken (in rubriek: Depressieve stoornissen)top

Melancholia: The Diagnosis, Pathophysiology, and Treatment of Depressive Illness

 
By Michael Alan Taylor and Max Fink. 544 pp. New York, Cambridge University Press, 2006