Psychiatrienet.nl

een onafhankelijke selectie van de belangrijkste sites door psychiaters

Psychiatrie en filosofie

Colofon


Nieuwstop

Er is een nieuw kopje toegevoegd 'Blogs' met links naar....blogs. Omdat de blogs zelf ook veel links bevatten, kun je hier aardig in grasduinen.

Op de INPP site staan onder het hoofdje 'Conferences' de aankomende internationale bijeenkomsten. De grote INPP conferentie was dit jaar in Lissabon. Komend jaar is het in Manchester. De titel is: "Real People: The Self in Mental Health and Social Care."


Inleidingtop

  • Het grensgebied van psychiatrie en filosofie is sterk in ontwikkeling. Dat is niet zo vreemd, want er is vermoedelijk geen discipline in de geneeskunde waarvan de beoefenaar zo vaak wordt geconfronteerd met filosofische vragen.

    Denk bijvoorbeeld aan:
    • het thema van de menselijke vrijheid in relatie tot het medisch gelegitimeerd toepassen van dwang;
    • de relatie tussen bewustzijn en brein;
    • de verhouding tussen kunst en kunde, wetenschap en klinische praktijk;
    • filosofische vragen die naar aanleiding van psychopathologie kunnen ontstaan (zoals bij angst, depersonalisatie, stemmingsontregeling en/of verlies van realiteitsbesef);
    • vragen over de status van geestesstoornissen of waar de grens ligt tussen geestelijke gezondheid en ziekte;
    • causaliteit en psychopathologie
    • psychiatrische ethiek

    Filosofie van de psychiatrie richt zich op het analyseren van de aannames over de werkelijkheid die ons professioneel denken en handelen kleuren. Onze ideeën hebben een filosofische grondslag, ook als deze voor onszelf moeilijk te formuleren is, en ook als we er nog niet bewust over nagedacht hebben. De recent hernieuwde belangstelling tussen filosofie en psychiatrie levert voor beide vakgebieden nieuwe mogelijkheden: voor de filosofen nieuwe empirische kennis gebaseerd op nieuwe technologieën, rijke beschrijvingen van psychopathologie voor conceptuele analyse, en uitdagingen op het gebied van ethiek, voor de psychiater nieuwe gereedschappen om fundamentele, duurzame vragen over haar vakgebied aan te pakken, en haar professioneel handelen te verbeteren.

    Op deze pagina vindt U allereerst algemene filosofie links, daarna links en literatuur per filosofisch deelgebied (resp. wetenschapsfilosofie, philosophy of mind en ethiek), literatuur op het terrein van filosofie en psychiatrie, en informatie over verenigingen en congressen. Veel plezier, graag ontvangen we feedback of suggesties via aralston@dijkenduin.nl


Blogstop

Een selectie van het groeiende aantal blogs van P&F-geleerden en andere geïnteresseerden.

  • The Last Psychiatrist

    Kritische, heldere, en gevatte commentaren van een van de "Best Doctors in America".

  • In the Space of Reasons

    Blog van Tim Thornton, de Wittgenstein- en McDowell-kenner die bewonderswaardig compact kan schrijven (zie ook zijn "Essential Philosophy of Psychiatry" uit de OUP-serie) maar daarmee ook doorgaans niet voor beginners is.

  • Somatosphere

    Wie begint te lezen over psychiatrie en filosofie, merkt snel dat het veld 'cross-disciplinaire' verbanden enthousiast opzoekt. Deze blog is een voorbeeld van de intersectie van psychiatrie, antropologie en wetenschapsfilosofie.

  • The Garden of Forking Paths

    Wie geïnteresseerd is in de vrije wil, moet deze blog lezen, of hij wil of niet.

  • We Call Upon the Author

    De blog van Christian Perring, die ook de Metapsychology book review site beheert. Omdat hij enthousiast op vele fronten binnen P&F actief is, levert zijn blog inzicht in de actualiteiten in dit veld.


Filosofie Algemeentop

  • Filosofie Online

    Nieuws, boekbesprekingen, links naar organisaties, websites en online boeken. Het beste beginpunt online.

  • Filosofie startpagina

    Maar dit kan natuurlijk ook.

  • Philpapers

    Sterk aanbevolen: de site die het meest complete en actuele beeld geeft van filosofische publicaties. Overzichtelijk georganiseerd.

  • Bibliografie filosofie en psychiatrie

    Op deze site (bijgehouden door Chris Perring) vindt u een zeer uitvoerige bibliografie.

  • Metapsychology Online Reviews

    Biedt meer dan 500 reviews van boeken waaronder veel op het snijvlak van filosofie en psychiatrie/psychologie. Ook interessant voor vakliteratuur.

  • The Internet Classics Archive

    Nee, u hoeft niet naar de bieb. Hier vindt u Plato, Aristoteles, Hippocrates c.s.online.

  • Epistemelinks.com

    Een uitstekende link resource site met prima zoeksysteem, over de volle breedte van filosofie. Je kunt zoeken op topic of filosoof. Bevat ook links naar biografieën.

  • Guide to Philosophy on the internet

    Enorme hoeveelheid links, van wisselende kwaliteit, soms ook dode links.

  • The Internet Encyclopedia of Philosophy

    Prima site, met links naar inleidende teksten. Geen dode links kunnen vinden.

  • Wikipedia

    Wikipedia, the free encyclopedia. Bevat goede inleidende stukken met links voor verdere verdieping. Ook een goed startpunt voor links over deelgebieden. Typisch een site waar je zo een paar uur prettig in verdwaalt.

  • Stanford Encyclopedia of Philosophy

    Per onderwerp link je direct door naar een tekst. Een beperkter aanbod aan onderwerpen dan bovenstaande sites, maar daartegenover staat dat een aantal stukken prima inleidingen zijn (zie bijvoorbeeld het stukje over Wittgenstein).

  • Philosophical humour

    Voor als u al het bovenstaande gelezen heeft.


Wetenschapsfilosofietop

  • De wetenschappelijkheid van de psychiatrie is een onderwerp dat de gemoederen binnen en buiten de psychiatrie aardig in beroering weet te brengen, of het nu kritieken betreft op onderdelen, zoals de psychoanalyse of antipsychiatrie, of op psychiatrie als geheel. Op welke wetenschappelijke fundamenten rust de psychiatrie? Hoe rechtvaardigen wij ons professioneel handelen? De laatste vraag heeft recent een antwoord gekregen in de opkomst van evidence-based medicine. Maar past de visie op wetenschap die daaraan ten grondslag ligt bij het domein van de psychiatrie? Van oudsher is de geneeskunde sterk doortrokken van een natuurwetenschappelijke epistemologie (epistemologie= het deel van de filosofie dat zich met de aard, de grondvesten en de reikwijdte van kennis bezighoudt). Maar de ontwikkeling in de wetenschapsfilosofie in de 20ste eeuw zet vraagtekens bij een onnadenkende verplaatsing van deze sjabloon naar de geesteswetenschappen. Wetenschapsfilosofie is dus vooral relevant voor een gegronde wetenschappelijke fundering van de psychiatrie.  

  • Philosophy of Science Resources

    Veel links over zeer diverse wetenschapsfilosofische onderwerpen, deels gerangschikt naar vakgebied. Links zijn interessant maar vaak is basiskennis wel een vereiste.

  • Internet for History and Philosophy of Science

    De opzet van de site is wel erg pedagogisch, maar als je enig geduld kunt opbrengen levert het een goede bron aan links op.

  • Philosophy of Science bij Wikipedia

    Met weer een goede beknopte inleiding.

  • Bruno Latour

    Le Site Web de l'enfant terrible Bruno Latour, een van de proponenten van Actor-Network Theory. De site bevat ook een Engelse gedeelte.


Wetenschapsfilosofie - Tijdschriftentop


Wetenschapsfilosofie - Boekentop

    • Boyd, Gasper, and Trout (eds.) Philosophy of Science. MIT Press, 1991. Standaardwerk. Het bevat een groot aantal toonaangevende stukken die tezamen een omvattend overzicht geven van de belangrijkste thema's in de wetenschapsfilosofie aan het eind van de 20ste eeuw. Voor de beginner ligt het niveau wel erg hoog. Leezenberg, M. en de Vries, G.H. Wetenschapsfilosofie voor de geesteswetenschappen. Amsterdam University Press, 2005. Een zeer leesbare inleiding die ook zeer recente ontwikkelingen bevat.
    • De Vries, G. De ontwikkeling van wetenschap. Een inleiding in de wetenschapsfilosofie. Wolters-Noordhof, 1985. Een zeer leesbare Nederlandse inleiding. Prima voor de beginner.
    • Leezenberg, L. & De Vries, G. Wetenschapsfilosofie voor geesteswetenschappen. Eveneens een prima startpunt, nu meer toegespitst.
    • Machamer, P.K. & Wolter, G. Science, values and objectivity. Univ of Pittsburgh Press, 2004. Objectiviteit en subjectiviteit zijn binnen de psychiatrie het strijdtoneel van psychiaters, clienten en filosofen. We zijn ons echter maar ten dele bewust van de bredere discussie over deze begrippen binnen de wetenschap. Als voorbeeld een exemplarisch boek.
    • Van den Bersselaar, V. Wetenschapsfilosofie in veelvoud. Fundamenten voor professioneel handelen. Coutinho, 1997. Ook een prettig geschreven inleiding met een iets andere opzet, in domeinen.
    • Cooper, R. Psychiatry and philosophy of science. Acumen, 2007. Toegankelijk geschreven en geörienteerd op een aantal herkenbare problemen van de psychiatrie. Aangeraden als aanvulling op bovenstaande Nederlandse werken, ook omdat de auteur naar actuele Engelstalige werken verwijst.

Philosophy of Mindtop

  • Niet alleen is de vraag hoe lichaam en geest zich tot elkaar verhouden een van de oudste in de filosofie, het is ook een van de meest weerbarstige. Voor de psychiater is kennis van de visies op deze kwestie van belang omdat theorieën over de etiologie van psychiatrische ziekten noodzakelijk op een PoM gegrondvest moeten zijn. Daarnaast beschikt de psychiater vanuit haar werkveld over een rijke bron aan empirisch en fenomenologisch materiaal die nieuwe richtingen kunnen geven aan het debat.  

  • Dictionary of Philosophy of Mind

    Handig als woordenboek en door de index ook te gebruiken om systematisch je kennis van het onderwerp te vergroten.

  • A Field Guide to the Philosophy of Mind

    Directe links naar inleidende artikelen, maar slechts een deel van de onderwerpen wordt uitgewerkt.

  • Bibliografie over philosophy of mind

    Een zeer uitgebreide bibliografie over philosophy of mind samengesteld door David Chalmers (professor of Philosophy at Australian National University)

  • Filosofie van de geest bij Wikipedia

    Een beknopte inleiding.

  • Lijst van PoM filosofen

    Lijst van PoM filosofen met online artikelen.


Philosophy of Mind - Tijdschriftentop


Philosophy of Mind - Boekentop

  • De redacteuren zijn nog op zoek naar een goed inleidend Nederlandstalig boek m.b.t. de filosofie van de geest. Tot zover zal de anglofobe lezer het moeten doen met vertalingen van bekende buitenlandse auteurs, of naar algemene inleidingen in de filosofie waarin filosofie van de geest opgenomen is. Tegenover deze schaarste in het Nederlandse taalgebied staat het overweldigende aanbod Engelstalige werken over Philosophy of Mind, Consciousness al dan niet in combinatie met variaties op het concept Cognitieve Neurowetenschappen. Daarbinnen is het soms zoeken naar een enigszins gebalanceerde presentatie: veel overzichten fungeren als stalking horse voor de eigen theorie.

    Desalniettemin hier enige beknopte overzichtswerken voor wie snel een indruk wil krijgen:

     

    W. Bechtel, Philosophy of Mind. An overview for Cognitive Science. LEA, 1988.

    E. Fraser, Philosophy of Mind. A short introduction. Oneworld Publications, 2005.

    P. Smith & O.R. Jones, The Philosophy of Mind. An Introduction. Cambridge University Press, 1986.

     

    Of in bredere zin (en veel dikker):

    The Oxford Companion to the Mind. Second Edition. OUP, 2004.

    Opgezet als encyclopedie, erg prettig voor naslag of een korte duik in de materie.

     

    D.M. Rosenthal, The Nature of Mind. Oxford University Press, 1991.

    Standaardwerk. Een uitstekende inleiding in PoM, met een groot aantal van de belangrijkste publicaties van de afgelopen 20 jaar. Met inleidingen per thema.

Ethiektop

  • Bij het onderwerp ethiek is voor artsen vaak de eerste associatie de netelige problemen van de praktijk, zoals euthanasie, abortus, en wilsbekwaamheid. Medische en psychiatrische ethiek strekt echter verder dan de discussies over hoe moreel en professioneel juist te handelen. Ethiek, uitgelegd als het onderzoek van waarden en waardegebonden vraagstukken, is een inherent onderdeel van al het geneeskundig handelen. Veel van de in de psychiatrie gehanteerde concepten bevatten waardegebonden elementen. Dit geldt bijvoorbeeld voor bepaalde diagnostische concepten, maar ook voor de selectie van welke evidence relevant is voor ons vak (zie hiervoor de publicaties van John Sadler over epistemic values). Tegelijk dient ons vak op stevige empirische fundamenten te rusten. Voor goed professioneel handelen is dus verheldering van beide aspecten noodzakelijk. Overigens is een van de onderwerpen waar binnen de filosofie van psychiatrie veel over geschreven is de vraag of (een deel van) de psychiatrie waardevrij is of gemaakt kan worden. Zie hiervoor bijvoorbeeld de discussies rondom het harmful dysfunction concept in de Journal of Mind and Behaviour en PPP (zie onder tijdschriften).  

  • Ethics Updates Home Page

    Links naar inleidende stukken over verschillende ethische theorieen. Tevens links naar videos van voordrachten, daarvoor is wel een snelle ADSL-verbinding een vereiste.

  • The Online Ethics Centre for Engineering and Science

    Met o.a. een handige glossary en stukken over onderzoeksethiek.

  • Ethiek bij Wikipedia
  • Nicomachean Ethics van Aristoteles

    Nicomachean Ethics van Aristoteles, compleet in pdf.

  • Informatie van de WPA mbt ethiek
  • Dyer over ethiek en psychiatrie

    Een aantal hoofdstukken van het boek van Dyer over ethiek en psychiatrie online.

  • Ethics Primer of the APA
  • Ten Principles of Values-Based Medicine

    Een eerste versie van een hoofdstuk over Values-Based Medicine van prof. K.W.M. Fulford. Zeer verhelderend, al is het even zoeken naar de tabellen.

  • Values-based Practice by Warwick University

Ethiek - Tijdschriftentop


Ethiek - Boekentop

    • Block S., Chodoff P. en Green S. Psychiatric Ethics. Oxford University Press, 1999.
    • Singer P. (ed.) A Companion to Ethics. (Blackwell Companions to Philosophy.) Blackwell Publishers, 1993. De Blackwell serie bevat lijvige boekwerken die een mooi thematisch overzicht geven per vakgebied. De geselecteerde stukken zijn goed leesbaar en geschikt voor de beginner.
    • Fulford K.W.M. Moral Theory and Medical Practice. Cambridge University Press, 1989. Een personal favourite van een van de redacteurs. Gaat in op de vraag hoe ziekte te definieren en werkt van daaruit toe naar een grondslag voor professioneel handelen.
    • Widdershoven, G. Ethiek in de kliniek. Boom, 2000. Een zeer praktijkgerichte inleiding in de verschillende mogelijkheden om ethiek te bedrijven in de geneeskunde.

     

     


Literatuurtop


Literatuur - Tijdschriften algemene psychiatrietop


Literatuur - Vaktijdschriftentop

  • The Journal of Medicine and Philosophy

    Gaat de laatste jaren steeds meer over ethiek. Leden van de Vereniging voor Filosofie en Geneeskunde krijgen korting.

  • Medicine, Health Care and Philosophy. A European Journal

    Het officiële orgaan van de European Society for Philosophy of Medicine and Health Care (ESPMH). Leden krijgen het tijdschrift gratis.

  • Philosophical Explorations

    Primair geschreven voor en door filosofen, maar gericht op de sociale wetenschappen en de neurowetenschap.

  • Philosophy, Psychiatry, & Psychology

    Site van verreweg het belangrijkste tijdschrift over dit onderwerp (editors K.W.M. Fulford, J. Z. Sadler). Het officiële orgaan van de Amerikaanse Association for the Advancement of Philosophy in Psychiatry (AAPP) en de Engelse Philosophy Special Interest Group of the Royal College of Psychiatry. Verschijnt 4x per jaar en wordt gekenmerkt door een aangename mix van overzichtsartikelen, themanummers, uitgebreide boekbesprekingen en artikelen waarin een bepaalde visie wordt verdedigd, vergezeld van kritisch commentaar van anderen. Achterin vindt men een overzicht van bijna alle relevante, nieuw verschenen literatuur en van verenigingen, stichtingen en werkgroepen op het terrein van psychiatrie en filosofie.

  • Theoretical Medicine and Bioethics

    Meer kentheoretisch en meer aandacht voor preklinische vakken.


Literatuur - Boeken Nederlandstaligtop

  • Serie Psychiatrie & Filosofie
    • G.Glas, Angst: structuur, beleving, macht. Amsterdam/Meppel: Boom, 2001.
    • A.W.M. Mooij, De psychische realiteit. Over psychiatrie als wetenschap. Amsterdam/Meppel: Boom, 2e druk, 1999.
    • J.D. Blom, Deconstructing schizophrenia. An analysis of the epistemic and nonepistemic values that govern the biomedical schizophrenia concept. Amsterdam/Meppel: Boom, 2003.
    • J.A. den Boer, Neurofilosofie. Over hersenen, bewustzijn en vrije wil. Amsterdam/Meppel: Boom, 2003.
    • A. Mooij, Toerekeningsvatbaarheid. Amsterdam/Meppel: Boom, 2004
    • A. De Block, Waanzin en Natuur. Amsterdam/Meppel: Boom, 2006
    • G. Labooy, Waar Geest is, is Vrijheid. Amsterdam/Meppel: Boom, 2007
    • J.A. den Boer, G.Glas en A.W.M. Mooij. Kernproblemen van de psychiatrie: Boom, 2008

Literatuur - Boeken Engelstalig (internationaal)top

  • OUP serie International Perspectives in Philosophy and Psychiatry
    • J. Radden (ed.), The Philosophy of Psychiatry. A Companion. OUP, 2004.
    • K.W.M. Fulford e.a. (eds.), Nature and Narrative. An Introduction to the New Philosophy of Psychiatry. OUP, 2003.
    • J.Z. Sadler, Values and Psychiatric Diagnosis. OUP, 2004.
    • D. Bolton & J. Hill Mind, Meaning and Mental Disorder (Second Edition). OUP, 2004.
    • P. Bracken & P. Thomas, Postpsychiatry. Mental Health in a Postmodern world. OUP, 2005.
    • G. Stanghellini, Disembodied Spirits and Deanimated Bodies. The psychopathology of Common Sense. OUP, 2004.
    • N. Pickering, The Metaphor of Mental Illness. OUP, 2005.
    • J.C. Hughes, S.J. Louw, S.R. Sabat, Dementia. Mind, Meaning and the Person. OUP, 2005
    • K.W.M. Fulford, G.Graham & T. Thornton, Oxford Textbook of Philosophy and Psychiatry. OUP, 2006.
    • N. Potter, Trauma, truth and reconciliation. OUP, 2006.
    • L. Nordenfelt, Rationality and Compulsion. OUP, 2007.
    • E. Matthews, Body-subjects and Disordered Minds. OUP, 2007.
    • D. Bolton, What is Mental Disorder? An essay in philosophy, science, and values. OUP, 2008.
    • G. Widdershoven e.a. Empirical Ethics in Psychiatry. OUP, 2008

  • G. E. Berrios, The History of Mental Symptoms. Descriptive psychopathology since the nineteenth century. Cambridge: Cambridge University Press, 1996.

    G. Graham & G. Lynn Stephens (Eds.), Philosophical Psychopathology. Cambridge (Mass.): The MIT Press, 1994.

    E.M. Hundert, Philosophy, Psychiatry, and Neuroscience. Three Approaches to the Mind. Oxford: Clarendon Press, 1989.

    P.R. McHugh & Ph. R. Slavney, The Perspectives of Psychiatry. Baltimore & London: Johns Hopkins University Press, 1983 (1e druk; er is ook een herziene druk).

     

     


Beroepsverenigingen nationaaltop

  • Platform Psychiatrie en Filosofie (NVvP)

    Dit platform organiseert jaarlijks tenminste één congres en een lezing of symposium op het voorjaarscongres. Ook richt zij zich op bij- en nascholing. In 2006 organiseerde de toenmalige sectie het jaarlijkse internationale congres voor psychiatrie en filosofie in Leiden, met als thema: "Philosophy, Psychiatry and the Neurosciences."


Beroepsverenigingen internationaaltop


Congressen nationaal en internationaaltop

  • Dit platform organiseert jaarlijks een nationaal congres en presenteert zich tevens op het voorjaarscongres van de NVvP. In 2008 waren er op het voorjaarscongres cursussen gewijd aan filosofie van de geest en aan preventie van verwarring.

    Op vrijdag 28 November 2008 wordt in het Beatrixgebouw van de Jaarbeurs te Utrecht het jaarlijkse symposium georganiseerd met als titel 'Kernproblemen van de Psychiatrie'. Op het programma staan de auteurs die meegewerkt hebben aan het gelijknamige boek in de P&F reeks van Boom. Zij zullen de onderwerpen in het boek kernachtig over het voetlicht brengen en reageren op vragen en discussiepunten. Met het symposium hopen we een overzicht te geven van de state of the art van filosofie en psychiatrie in Nederland, over een breed scala aan onderwerpen. Voor informatie over het programma en inschrijven kunt u bellen naar de NVvP: 030-2823303. Via de nieuwe site van de NVvP kunt u na inloggen via het hoofdje Bij- en Nascholing informatie vinden over het symposium, een pdf van het programma downloaden, en inschrijven. De redacteur (aralston@planet.nl) kan bij navraag ook een pdf van het programma sturen.

    In januari 2002 was er een geslaagd congres met 's morgens lezingen die een overzicht gaven over het terrein van de psychiatrie en filosofie en 's middags workshops.

    Op 31 januari 2003 vond het jaarlijks congres plaats over ethiek in de psychiatrie.
    's Morgens waren er weer lezingen (Berghmans, Glas, Graste en Verkerk) en 's middags workshops. In maart 2005 organiseerde de sectie een eendaagse workshop over Values-Based Medicine met medewerking van prof. K.W.M. Fulford en K. Woodbridge onder de titel "Werken met Waarden".

    Contactpersoon voor de nationale bijeenkomsten is mevrouw J. Strijker-Meijer, Zwolse Poort, T: (0572) 36 94 81 (op maandag, woensdag en vrijdag); E: j.strijker@zwolsepoort.nl.

    Er wordt jaarlijks een internationaal congres gehouden, meestal georganiseerd door een van nationale organisaties in samenwerking met de International Network for Philosophy & Psychiatry. De website van de INPP bevat ook verwijzingen naar andere actuele congressen.

    Florence 2000, georganiseerd door de Italianen en de Britse Philosophy Special Interest Group (Bill Fulford) was een groot succes met meer dan 300 deelnemers.

    Het congres in Parijs in 2001, getiteld Douleur et depression, georganiseerd door B. Granger, was met 400 deelnemers eveneens een succes.

    In juli 2002 werd in Turku het eerste congres voor arts-assistenten georganiseerd door de Finse groep (M. Heinimaa). Hier kwamen een kleine honderd deelnemers op af.

    In september 2002 werd het International Network for Psychiatry and Philosophy gelanceerd, tijdens een tweedaagse conferentie in Kaapstad (Zuid-Afrika; organisator W. van Staden).

    In 2003 organiseerden de Brazilianen de conferentie. In 2004 was het thema Time, Memory and History, gehouden op een sfeervolle en toepasselijke locatie: Heidelberg.

    Het congres van 2005 was getiteld: "New Philosophies for Community Psychiatry: Recovery-Oriented, Evidence-Based, and Beyond," en werd gehouden in Yale University.

    In 2006 werd het congres in Nederland te Leiden gehouden, getiteld: "Philosophy, Psychiatry and the Neurosciences".

    In 2007 trad Zuid-Afrika op als gastheer voor het congres:"Hypotheses, Neuroscience & Real Persons."

    In 2008 zal het congres gewijd zijn aan: "Psychiatry and freedom." Het vindt plaats in oktober, in Dallas. Zie de INPP-site.