Colofon: Dr. J.F. van den Berg

Slaap-waakstoornissen

Verantwoording

Over slaap en slaap-waakstoornissen is zeer veel informatie te vinden op internet. De kwaliteit en onderbouwing van deze informatie zijn echter niet altijd even duidelijk. De links in deze rubriek zijn geselecteerd vanwege hun kwaliteit en geven toegang tot de meest relevante informatie op het gebied van slaap- en waakstoornissen. De genoemde tijdschriften zijn de voornaamste wetenschappelijke tijdschriften op dit gebied.

Diagnostiek en behandeling

De meeste psychiatrische stoornissen gaan gepaard met klachten over een gestoorde slaap. Slecht slapen kan een grote impact hebben op de kwaliteit van leven en kan het herstel van psychiatrische stoornissen belemmeren, en ook na herstel een terugval uitlokken. Daarom is het, ook als de patiënt zich in eerste instantie met een ander probleem meldt, van belang om eventuele slaapklachten goed uit te vragen. 
Als de patiënt ook overdag veel last heeft van de slaapproblemen moet hier ook aandacht aan besteed worden in de behandeling. Advies over slaaphygiëne kan een eerste stap zijn. Afhankelijk van de specifieke problematiek kan nadere diagnostiek en behandeling in gespecialiseerd slaapcentrum geïndiceerd zijn, bijvoorbeeld bij een vermoeden van slaapapneu of narcolepsie. Hieronder vindt u hieronder een (niet uitputtende) lijst met slaapcentra in verschillende regio's in Nederland. Bij slapeloosheid zonder vermoeden van een onderliggend medisch of neurologisch probleem is cognitieve gedragstherapie voor insomnie de aangewezen behandeling. Dit kan heel goed als extra module worden aangeboden naast de reguliere behandeling van een andere psychiatrische stoornis. Zie voor meer informatie over het behandelen van slaapstoornissen ook de NHG-standaard Slaapproblemen en Slaapmiddelen.

Richtlijnen en protocollen

  • NHG-standaard Slaapproblemen en slaapmiddelen

  • Europese richtlijn voor de diagnostiek en behandeling van insomnie (Engels)


    Deze Europese richtlijn voor de diagnostiek en behandeling van insomnie is ontwikkeld door een taskforce van de European Sleep Research Society. De richtlijn is gebaseerd op een systematische review van relevante meta-analyses die tot juni 2016 zijn gepubliceerd.

  • Behandeling van langdurige slapeloosheid

    Dit boek biedt een protocol voor hulpverleners in de geestelijke gezondheidszorg die cliënten met langdurige slapeloosheid behandelen. Hierbij wordt slapeloosheid niet alleen als symptoom gezien van bijvoorbeeld een onderliggende depressie of angststoornis, maar ook als een apart probleem dat behandeling verdient. Het protocol is gebaseerd op CGT-I (cognitieve gedragstherapie bij insomnie). CGT-I geeft goede behandelresultaten op het gebied van slaap, stemming en kwaliteit van leven. Deze therapie kan gecombineerd worden met gedragstherapie voor een depressie of angststoornis. In deze tweede, herziene druk wordt verwezen naar de nieuwe classificatiecriteria van de DSM-V en de derde editie van de International Classification of Sleep Disorders (ICSD-3).

  • Richtlijn: Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen (2017)

    De Jeugdgezondheidszorg--richtlijn “Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen” is gericht op het bevorderen van gezond slaapgedrag en het verminderen van slaapproblemen bij kinderen van 0-18 jaar waarover vragen zijn bij ouders, de jeugdige zelf en/of professionals.

  • Diagnostiek en behandeling van het obstructieveslaapapneusyndroom (OSAS) bij volwassenen

Meetinstrumenten

Er zijn veel meetinstrumenten in omloop om slaapkwaliteit te meten; van de meeste bestaat echter geen officiële, gevalideerde Nederlandse versie.

Professionele organisaties

  • Nederlandse Vereniging voor Slaap-Waak Onderzoek (NSWO)

    De NSWO geeft jaarlijks een boek uit onder de titel Sleep-wake Research in The Netherlands. Dit jaarboek bevat publicaties die een overzicht geven van het lopende Nederlandse onderzoek op dit gebied.

  • Belgian Association for Sleep Research and Sleep Medicine

  • European Sleep Research Society (ESRS)

    De Europese vereniging voor slaaponderzoek. Geeft een eigen, toonaangevend wetenschappelijk tijdschrift uit: het Journal of Sleep Research (JSR - zie onder Tijdschriften).

  • Sleep Research Society (SRS)

    De Sleep Research Society is een organisatie die wetenschappelijk onderzoek naar slaap en slaapstoornissen, training in slaaponderzoek en kennisuitwisseling wil bevorderen.

  • American Academy of Sleep Medicine (AASM)

    Site van de Amerikaanse vereniging voor slaapgeneeskunde.

  • American Psychological Association

    De Amerikaanse beroepsvereniging voor psychologen heeft een goede portal met veel informatie over slaap en links naar publicaties.

  • World Association of Sleep Medicine

    De World Association of Sleep Medicine heeft als doel wereldwijd gezonde slaap te bevorderen, door middel van onderwijs, onderzoek en het verbeteren van patiëntenzorg in de hele wereld.

  • World Sleep Federation

    De World Sleep Federation (kort voor: WFSRSMS, World Federation of Sleep Research and Sleep Medicine Societies) is de overkoepelende organisatie van alle regionale verenigingen, zoals de Europese en Amerikaanse. Vanuit deze site kunt u naar de landelijke verenigingen, zoals de hier ook aangegeven Nederlandse vereniging.

  • Society for Light Treatment and Biological Rhythms

    De Society for Light Treatment and Biological Rhythms (SLTBR) is in 1988 opgericht ter bevordering van onderzoek naar (de therapeutische effecten van) licht, biologische ritmes en melatonine, door middel van wetenschappelijke uitwisseling en literatuurreviews. De SLTBR heeft een sleutelrol gespeeld in het opstellen van richtlijnen voor dit gespecialiseerde terrein door consensusontwikkeling, educatie en het verstrekken van informatie.

  • International Pediatric Sleep Association

    Wetenschappelijke vereniging voor slaap bij kinderen.

Patiëntenorganisaties en -informatie

Hieronder staan links naar Patiënteninformatie, Patiëntenverenigingen, en Zelfhulp.

Tijdschriften

  • Sleep

    Biedt de inhoudsopgave van dit toonaangevend tijdschrift van de American Academy of Sleep Medicine (AASM) en de Sleep Research Society.

  • Journal of Sleep Research (JSR)

    Een belangrijk wetenschappelijk tijdschrift voor zowel fundamenteel als klinisch onderzoek. Gesponsord door de European Sleep Research Society (ESRS - zie onder Verenigingen).

  • Journal of Biological Rhythms

    Toonaangevend tijdschrift met publicaties van vooral fundamenteel onderzoek naar biologische ritmen, waaronder het slaap-waakritme.

  • Sleep Medicine

    Een sinds 2000 bestaand tijdschrift met voornamelijk publicaties over klinisch onderzoek.

  • Sleep Medicine Reviews

    In dit tijdschrift worden goede overzichtartikelen gepubliceerd over klinische onderwerpen. Sommige nummers worden integraal op internet gepubliceerd.

  • Chronobiology International

    Het officiële tijdschrift van de Society for Light Treatment and Biological Rhythms (SLTBR), de International Society for Chronobiology (ISC) en de American Association for Medical Chronobiology and Chronotherapeutics (AAMCC).

Standaardwerken en artikelen

  • Principles and Practice of Sleep Medicine

    Kryger, M.H., Roth, T. & Dement, W.C. Principles and Practice of Sleep Medicine, 6th edition. Elsevier, 2016, ISBN 9780323242882
    Uitgebreid tekstboek voor de slaapspecialist en slaaponderzoeker, handig voor de vakbibliotheek.

  • Leerboek Slaap en Slaapstoornissen

    Verbraecken J., Buyse B., Hamburger H., Van Kasteel V., Van Steenwijk R. (red.)
    ISBN 978 90 334 8924 2 // 744 blz. // 85,00 EUR // 2013 // hardcover
    Dit handboek geeft een overzicht van de fundamentele aspecten van slaap en de belangrijkste slaapstoornissen. Er is veel aandacht voor zowel de fysiologie, pathofysiologie als de klinische benadering en behandeling van slaapstoornissen, die overzichtelijk en vlot leesbaar gepresenteerd worden. Het boek richt zich in de eerste plaats tot professionals in de (slaap)geneeskunde, zowel artsen, biomedici en paramedici (bijvoorbeeld slaaplaboranten, nurse practioners, longfunctieanalisten), maar het kan ook nuttig zijn voor fundamentele wetenschappers, psychologen, studenten en leken die zich willen verdiepen in slaap. Tevens wordt bijzondere aandacht besteed aan de diagnostiek en de behandeling van slaapstoornissen bij kinderen.

Congressen