Colofon: Dr. P.J. Carpentier

ADHD

Diagnostiek en behandeling

Instrumenten voor screening en diagnostiek van ADHD bij volwassenen.

  • DIVA - Diagnostisch Interview voor ADHD bij Volwassenen

    DIVA 2.0 is een gestructureerd interview voor de diagnostiek van ADHD bij volwassenen, ontwikkeld door Sandra Kooij en Monique Francken. Hierin worden op systematische wijze de ADHD-symptomen op dit moment en in de jeugd nagevraagd. Dit onderzoeksinstrument is ondertussen in meer dan 14 talen gratis beschikbaar en op deze website te downloaden.
    Sinds 2013 is via dezelfde website ook een DIVA-app te verkrijgen (zowel voor Apple als Android), waardoor je de vragenlijst met behulp van je tablet of mobiel kan afnemen. De app zorgt automatisch voor een verslag met verwerking van de scores.

  • ASRS

    De ASRS (ADHD Adult Self Report Scale) is een screeningslijst die beschikbaar is in meerdere talen, in een korte (6 items) en een lange versie (18 items). In de Nederlandse vertaling is enkel de korte versie beschikbaar. Deze screeningslijst kan gebruikt worden om met minimale inspanning voor de deelnemers te screenen op de aanwezigheid van ADHD-symptomen. 

Richtlijnen en protocollen

In deze rubriek een overzicht van de richtlijnen van verschillende wetenschappelijke verenigingen, alsook verwijzingen naar behandeladviezen en protocollen.

  • Monodisciplinaire Richtlijn ADHD bij volwassenen NVvP (2015)

    In 2015 heeft de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie de monodisciplinaire Richtlijn ADHD bij volwassenen Fase I - Diagnostiek en medicamenteuze behandeling uitgebracht. Deze richtlijn is beperkt in opzet en in uitwerking (dit in verband met de plannen voor het opstellen van een globale Zorgstandaard ADHD, die alle levensfases gaat beslaan), maar werd  alvast uitgebracht om tegemoet te komen aan de praktijk, en handvaten te bieden bij 2 erg relevante gebieden, de diagnostiek en de medicamenteuze behandeling. Gezien deze beperkte opzet en ambitie is geen recht gedaan aan de wenselijke multidisciplinaire benadering van ADHD, maar is alvast iets gedaan aan het ontbreken van richtlijnen voor volwassenen met ADHD.

  • NICE ADHD - de Britse richtlijn

    Attention deficit hyperactivity disorder: Diagnosis and management of ADHD in children, young people and adults. De uitgebreide richtlijn van de Britse NICE-organisatie (National Institute for Health and Clinical Excellence). Alles over de richtlijn is hier te vinden, dus ook alle vergelijkingstabellen en referenties. Gelukkig staat er ook een vlotte samenvatting op de site, alsook een samenvatting voor patiënten.

  • European consensus statement on diagnosis and treatment of adult ADHD: The European Network Adult ADHD (2010)

    Dit uitgebreide artikel (24 pagina's, incl. 320 referenties) biedt een samenvatting van de (Europese) opvattingen over de diagnose ADHD bij volwassenen. Een prima opstap om snel de relevante literatuur over verschillende aspecten van diagnostiek en behandeling te vinden.

  • Best Practices: expert round table uit VS (2008)

    Mooi overzicht vanuit de VS betreffende epidemiologie en comorbiditeit en differentiaal diagnose (artikel gratis beschikbaar).   L. Adler, T. Spenser, M. Stein, J. Newcorn, Expert roundtable supplement: best practices in adult ADHD CNS Spectrums, the international journal of neuropsychiatric medicine. 2008; 13 (8): suppl 12.  

  • Multidisciplinaire Multidisciplinaire richtlijn ADHD bij kinderen en jeugdigen (1.0) - 2007

    Op deze website van het Trimbos Instituut zijn de beschikbare Multidisciplinaire Richtlijnen beschikbaar. Voor ADHD is dit enkel een richtlijn voor kinderen en jeugdigen (de Richtlijn voor Volwassenen is nog werk in uitvoering).

Professionele organisaties

  • ADHD Netwerk

    Het Netwerk ADHD bij volwassenen is gefuseerd met het KinderArtsen Netwerk ADHD. Op de site staan aankondigingen van netwerkmeetings en lezingen. Tevens worden er columns gepubliceerd.

  • APSARD - The American Professional Society of ADHD and Related Disorders

    De Amerikaanse vereniging voor hulpverleners en professionals betrokken bij de behandeling van ADHD

  • UKAAN - The UK Adult ADHD Network

    The UK Adult ADHD Network (UKAAN) was established in March 2009 to provide support, education, research and training for mental health professionals working with adults with Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD).

    UKAAN was founded by a group of experienced mental health specialists who run clinical services for adults with ADHD within the National Health Service. The Network was established in response to UK guidelines from the National Institute of Health and Clinical Excellence (NICE, 2008) and the British Association for Psychopharmacology.

  • ENAA - European Network Adult ADHD

    The European Network Adult ADHD was founded in 2003.

    Aims and Achievements: 

    1. Increasing awareness that ADHD is a lifelong condition.
    2. Improving diagnostic assessment and treatment.
    3. International research.
    4. Improving access to services.
    5. Establishing cooperation between professionals involved in child and adult ADHD

Patiëntenorganisaties en -informatie

  • Impuls & Woortblind

    Impuls & Woortblind is een belangenvereniging voor mensen met ADHD, ADD, dyslexie en dyscalculie en hun verwanten.
    Impuls & Woortblind streeft een samenleving na waarin deze kenmerken deel uitmaken van de normale verscheidenheid tussen mensen.

    De vereniging biedt informatie en voorlichting, organiseert onderling contact, en vertegenwoordigt de belangen van haar leden waar dat nodig is.

  • Balans

    Balans is de landelijke vereniging voor (ouders van) kinderen  met ontwikkelings-. gedrags- en leerproblemen, waaronder ADHD. Het blad Balans Belang geeft nuttige en up-to-date informatie over ADHD, comorbiditeit, ontwikkelingsstoornissen en behandeling.
    Door lid te worden van Balans/Impuls is het mogelijk via hun site diverse artikelen online te lezen.

  • Zit Stil

    Belgische patiëntenorganisatie.

  • Vrouwen en ADHD

    Vernieuwde Amerikaanse website van Kathleen Nadeau, Ph.D. and Patricia Quinn, M.D. over ADHD, met een focus op vrouwen en meisjes met ADHD.

  • NIMH-voorlichting over ADHD

    ADHD-voorlichting op site van NIMH (National Institute of Mental Health) uit de VS.

  • National Attention Deficit Disorder Association (ADDA)

    De site van deze Amerikaanse patiëntenvereniging geeft een overzicht van de Amerikaanse situatie betreffende ADHD bij kinderen en volwassenen en ‘topics’. Diverse artikelen zijn online te lezen.

  • Children and Adults with Attention Deficit Disorder (CHADD)

    De site van deze Amerikaanse patiëntenvereniging geeft een overzicht van de Amerikaanse situatie betreffende ADHD bij kinderen en volwassenen en ‘topics’. Diverse artikelen zijn online te lezen.

Research

In deze rubriek verschijnen vermeldingen van nieuwe artikelen die wetenschappelijk interessant en voor de praktijk mogelijk relevant zijn. Het betreft zowel recent onderzoek als reviewartikelen. 

  • Kenniscentrum ADHD bij volwassenen

    Kenniscentrum ADHD bij volwassenen biedt hier een overzicht van in Nederland lopend en gepland onderzoek naar ADHD bij volwassenen.

  • ADDUCE & Eunithydis

    ADDUCE is an EU-network focusing on the safety of treatment of ADHD in children and adolescents. More specifically, the long-term effects of stimulants on growth, the neurological system, psychiatric states and the cardiovascular system will be investigated.  The ADDUCE team will use multiple pharmaco-epidemiological research methods to achieve this aim. The consortium hosts experts in the fields of ADHD, drug safety, neuropsychopharmacology and cardiovascular research.

    EUNETHYDIS is a network of scientists (animal and human research), clinicians and clinical researchers, cardiologists, pharmacologists and neuroscientists dedicated to the study and treatment of children with Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) or Hyperkinesis. EUNETHYDIS has 40 full members and 120 junior members throughout the EU countries and has held an annual meeting for the last 20 years. 
     

  • ICASA - onderzoek naar ADHD en verslaving

    Internationale onderzoeksclub naar associatie ADHD en verslaving.

  • KNAW

    De KNAW is een genootschap van excellente wetenschappers uit alle disciplines, betuurder van wetenschappelijke onderzoeksinstituten, en regeringsadviseur over wetenschapsbeoefening. Op de site ook berichtgeving ten aanzien van onderzoek naar ADHD in Nederland.

  • ADHD medicatie en criminaliteit

    De criminaliteit onder (jong-)volwassenen met ADHD daalt met meer dan een derde als ze trouw hun medicijnen slikken. Dit is een van de conclusies uit een groot Zweeds onderzoek onder ruim 25.000 mannen en vrouwen met ADHD. Deze resultaten zijn een sterk argument voor vroegtijdige en systematische behandeling van ADHD ter preventie van antisociaal gedrag.

  • De neurobiologie van ADHD: een meta-analyse van 55 fMRI-onderzoeken

    Het artikel ‘Toward systemes neuroscuience of ADHD: a meta-analysis of 55 fMRI studies’ biedt een overzicht van de groeiende informatie over de neurobiologische achtergronden van ADHD. Er zijn toenemende aanwijzingen dat bij ADHD niet enkel een stoornis aanwezig is in de prefrontale-striatale netwerken, maar in meerdere neuronale systemen betrokken bij de hogere cognitieve functies, met name ook de sensorimotorische processen, waaronder het visuele systeem.

  • Emotionele zelfregulatie en ADHD

    Lezing van Russell Barkley over emotionele zelfregulatie bij ADHD.

  • Nieuwe inzichten in de moleculaire basis van ADHD

    Een uitgebreide analyse door Nederlandse onderzoekers toont aan dat 45 van de 85 geïdentificeerde ADHD-kandidaat-genen, coderen voor eiwitten die behoren tot een netwerk dat betrokken is bij de uitgroei van neurieten. Het feit dat er verschillende netwerk-eiwitten zijn die ook direct beïnvloed worden door stimulerende middelen, biedt steun aan de hypothese dat dit netwerk een rol speelt bij het ontstaan van ADHD.

  • ODD verdwijnt niet met het ouder worden

    Net zoals ADHD verdwijnt de oppositioneel-opstandige gedragsstoornis bij kinderen niet zomaar met het ouder worden; het blijkt een valide en hinderlijke stoornis bij volwassenen die opsporing en behandeling vereist.

  • ADHD is een risicofactor voor verslaving

    Dit is nogmaals bevestigd in deze keurige meta-analyse van 13 onderzoeken. ADHD op kinderleeftijd is geassocieerd met alcohol- en drugsproblemen op volwassen leeftijd en met roken tijdens de adolescentie. 

  • Voorspellers van persisterende ADHD

    In dit follow-uponderzoek (gemiddeld na 11 jaar) bleken ernstige symptomatologie, psychosociale tegenslag en psychiatrische comorbiditeit de voornaamste voorspellers van persisterende ADHD op jongvolwassen leeftijd.

  • Ja of nee een ECG bij ADHD?

    Analyse van gegevens uit de Verenigde Staten toont aan dat tussen 1992 en 2005 28 kinderen van de vele miljoenen patiëntjes die stimulantia gebruikten plotseling overleden zijn. Twaalf van hen hadden onderliggende structurele cardiovasculaire afwijkingen. Of deze afwijkingen met routine-ECG-screening zouden zijn ontdekt, is onzeker. Dit onderzoek roept vragen op over de waarde van routine-ECG’s bij kinderen voorafgaand aan behandeling met stimulantia. Toch is de verwachting dat vele artsen ECG’s zullen blijven aanvragen, ondanks het ontbreken van gegevens die erop wijzen dat deze praktijk ook levens kan redden.

Tijdschriften en websites

  • Russell Barkley

    De website van dé ADHD-autoriteit Russell Barkley. Op deze site heeft hij een aantal van zijn lezingen gratis online gezet; lezingen die erg de moeite waard zijn voor zowel beginnende clinici als meer ervaren behandelaars.

  • The ADHD Report

    R.A. Barkley e.a., The Guilford Press, New York. Nieuwsbrief die 6 keer per jaar verschijnt en nuttige informatie geeft over recent onderzoek naar ADHD en de laatste ontwikkelingen in Amerika. De nieuwsbrief is niet online te lezen, maar via deze link wel te bestellen.

  • Attention! Magazine

    Blad van de Amerikaanse patiëntenvereniging voor ADHD: Children and Adults with Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (CHADD). Te bestellen via deze site. Alleen de inhoudsopgave is online beschikbaar.

Standaardwerken en artikelen

  • Het Nederlandse Handboek over ADHD bij volwassenen

    De derde druk van het handboek van Sandra Kooij over diagnostiek en behandeling van ADHD bij volwassenen. De beste aanbeveling voor elke hulpverlener die met deze doelgroep aan de slag gaat. Een helder en didactisch overzicht van de stand van zaken, met concrete adviezen voor de praktijk. 

  • Cognitieve therapie volgens Solanto

    Het handboek cognitieve therapie (voorheen meta-cognitieve therapie) van Mary Solanto, ook een internationale expert en onderzoeker op het gebied van psychosociale interventies bij volwassenen met ADHD. In 2010 publiceerde zij haar onderzoek, waarbij ze de effectiviteit van haar methodiek ten opzichte van een placebogroep kon aantonen.

  • Thomas Brown over ADD

    Twee belangrijke boeken van Thomas Brown worden hier beschreven en zijn te bestellen:
    Attention Deficit Disorder: The Unfocused Mind in Children and Adults
    ADHD Comorbidities: Handbook for ADHD Complications in Children and Adults

  • R.A. Barkley over ADHD

    Diverse handboeken en standaardwerken van de hand van Russell Barkley. 

  • Ritalin, theory and practice

    Ritalin, theory and practice, sec. ed. L.L. Greenhill, B.B. Osman, Mary Ann Liebert, Inc. New York, 1999. Alles over Ritalin.

Overige

Congressen