Colofon: Dr. B. Verwey

Biologische behandelingen

Verantwoording

Elektroconvulsietherapie (ECT) is de oudste somatische behandeling die in de psychiatrie wordt toegepast. Sinds 1938 heeft de behandeling grote veranderingen ondergaan. In deze rubriek is informatie te vinden over indicaties voor ECT en de uitvoering ervan. Hiervoor zijn ook verwijzingen naar publicaties opgenomen. Tevens wordt informatie gegeven over de Werkgroep ECT Nederland (WEN).

Informatieve sites

  • Psycom.net

    Dit onderdeel van Dr. Ivan Goldberg's Depression Central (New York) geeft doorklikmogelijkheden naar andere sites over aspecten van ECT (o.a. geheugen en ECT, ECT bij Parkinson, boeken over ECT, statements van deskundigen). Helaas is de laatste update van 2010.

  • NICE (National Institute of Clinical Excellence): Guidance on the use of ECT

    Dit zijn de aanbevelingen die in 2003 door NICE ten aanzien van ECT zijn opgesteld.

  • ECTAS

    ECTAS staat voor ECT Accreditation Service, een onderdeel van de Royal College of Psychiatry in het Verenigd Koninkrijk. Op deze site zijn de werkwijze en de criteria (standards) te vinden die zijn ontwikkeld voor accreditatie. Informatief!

  • Dr. Shock

    Walter van den Broek houdt een informatieve site en blog bij, waar veel over ECT is te vinden. En steeds up-to-date!

Kwaliteitsverbetering

  • Richtlijn Elektroconvulsietherapie

    Link naar het overzicht van de richtlijnen van de NVvP, waar de officiële richtlijn Elektroconvulsietherapie te downloaden is. Van den Broek, W.W., Birkenhager, T.K., de Boer, D., Burggraaf, J.P., van Gemert, B., Groenland, T.H.N., Kho, K.H., Stek, M.L., Verwey, B., van Vliet, I.M., van waarde, J.A., Wijkstra, J. (Werkgroep electroconvulsietherapie). Richtlijn Elektroconvulsietherapie. tweede, herziene versie, Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie, 2010. De Tijdstroom, Utrecht.

  • WEN: kwaliteitsproject Registratie en evaluatie

    De Werkgroep ECT Nederland (WEN-zie link) heeft de taak van de Landelijke Evaluatiecommissie (LEE) overgenomen. Alle ECT's die in Nederland worden uitgevoerd, worden sinds 1 januari 2003 weer geregistreerd. De uitvoerders vullen registratieformulieren in via www.ectregistratie.nl waar zij worden verzameld en verwerkt. Het is de bedoeling elk jaar een overzicht te maken. Geregistreerd worden de items die betrekking hebben op de Richtlijn Elektroconvulsietherapie (zie boven), waarmee deze Richtlijn indirect wordt geëvalueerd.

Opleiding en onderwijs

  • ECT-cursus Rijnstate Arnhem

    Al meer dan tien jaar wordt er twee keer per jaar in het Rijnstate Ziekenhuis Arnhem een geaccrediteerde cursus over ECT gegeven. De cursus duurt 1 dag en behandelt theorie en praktijk van ECT.
    Rijnstate is het instituut met de langste ervaring met het toepassen van ECT. In dit instituut worden ook de meeste patiënten van Nederland behandeld.
    Voor informatie bel: 088 005 8934 (secretariaat psychiatrie).

Documentaire

  • 0,8 Ampère Geluk

    Deze film van Saskia Gubbels uit 2015 laat zien wat ECT in het leven van patiënten betekent. Het geeft een indrukwekkend en ontroerend beeld van het lijden van mensen met een depressie. Het toont op sobere, maar volstrekt open manier hoe ECT wordt uitgevoerd en hoe patiënten en familie dit ervaren. De film werd gedurende tweeënhalf jaaropgenomen in samenwerking met de psychiatrische staf van Ziekenhuis Rijnstate.

Boeken

  • Electroconvulsive and Neuromodulation Therapies

    Swartz, C.M. Electroconvulsive and Neuromodulation Therapies. Cambridge University Press 2009. ISBN 978-0-521-88388-7.
    Voor diegene die zich nader wil verdiepen. Standaardboekwerk met wetenschappelijke informatie over ECT en andere neuromodulatie therapieen.
    Bestaat uit zes delen:
    I Scientific and experimental bases of electroconvulsive therapy
    II Historical, societal, and geographic perspectives
    III International perspectives
    IV Administrative perspectives
    V The clinical manual
    VI Neuromodulation treatment

  • Richtlijn Elektroconvulsietherapie

    Officiele richtlijn van de NVvP.
    Van den Broek, W.W., Birkenhager, T.K., de Boer, D., Burggraaf, J.P., van Gemert, B., Groenland, T.H.N., Kho, K.H., Stek, M.L., Verwey, B., van Vliet, I.M., van waarde, J.A., Wijkstra, J. (Werkgroep electroconvulsietherapie). Richtlijn Elektroconvulsietherapie. tweede, herziene versie, Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie, 2010. De Tijdstroom, Utrecht.

  • Electroconvulsive Therapy Fourth Edition

    Abrams, R. Electroconvulsive Therapy Fourth Edition. Oxford University Press, Oxford 2002. ISBN 0-19-514820-7.
    Dit is alweer de 4de editie. De eerste druk uit 1988 was het eerste boek over de moderne toepassing van elektroconvulsie therapie (ECT). Een uitstekend boek. Goed en leesbaar geschreven en op de praktijk gericht. Het begint met een historisch overzicht van de ontwikkeling van ECT. De verdere indeling van de hoofdstukken is gebaseerd op de toepassing van deze behandeling. De hoofdstukken gaan over de bruikbaarheid, de fysiologische gevolgen van ECT, en de techniek, bijwerkingen en mogelijke werkingsmechanismen van ECT.
    Niet alleen de opzet, maar ook de inhoud verraadt dat de auteur een zeer ervaren clinicus is die geruime tijd deze behandeling heeft toegepast. Een voorbeeld hiervan is dat hij tot nu toe altijd heeft beweerd dat de stimulusdosering bij unilaterale toediening hoog moet zijn wil het even effectief zijn als bij bilaterale elektrodenplaatsing. Deze assumptie is gebaseerd op zijn ervaring. Zijn voorkeur voor deze manier van dosering en toepassing van ECT komt duidelijk naar voren in dit boek en de vorige uitgaven. Inderdaad is inmiddels wetenschappelijk aangetoond dat bij unilaterale elektrodenplaatsing de dosering van de stimulus ruim boven de prikkeldrempel moet zijn, wil het even werkzaam zijn als bilaterale ECT.
    De praktische ervaring komt ook naar voren in de inhoud. Het is hiermee een heel ander boek dan The Practice of Electroconvulsive Therapy, dat vooral over de wetenschappelijke evidentie gaat, meer een naslagwerk is en minder toegankelijk is geschreven dan Abrams' boek.
    Iedere nieuwe editie wordt aangevuld met de recente belangrijke literatuur. Bij het lezen komt regelmatig de interpretatie van de auteur naar voren.
    Aan deze uitgave is een nieuw hoofdstuk over transcraniële magnetische stimulatie (TMS) toegevoegd. Het hoofdstuk geeft een helder overzicht van wat er bekend is over deze nieuwe behandelmethode.
    Het feit dat de auteur een voorstander van deze behandeling is en dit regelmatig op genuanceerde wijze in het werk naar voren brengt, verklaren de leesbaarheid, het enthousiasme en gedetailleerdheid waarmee het geschreven is.

  • Handboek Elektroconvulsietherapie

    Van den Broek, W.W., Leentjens, A.F.G., van Vliet, I.M. & Verwey, B. Handboek Elektroconvulsietherapie. Koninklijke Van Gorcum BV, Assen 2005. ISBN: 9023241029.
    Het enige boekwerk over ECT in het Nederlands. Het bestaat uit 7 delen: Inleiding, Werkingsmechanisme, Indicaties en effectiviteit, Uitvoering en bijwerkingen, Nabehandeling, Ethische en juridische aspecten, Opleiding en onderwijs.

  • The Practice of Electroconvulsive Therapy

    American Psychiatric Association Committee on Electroconvulsive Therapy, Weiner, R.D., APA, American Psychiatric Association. The Practice of Electroconvulsive Therapy: Recommendations for Treatment, Training, and Privileging (A Task Force Report of the American Psychiatric Association). 2nd Edition. American Psychiatric Press, Washington D.C. 2001. ISBN 0890422060.
    Dit is de Amerikaanse richtlijn voor ECT, maar tevens een praktisch handboek voor uitvoerders. Een absolute must!

  • The Practice of Electroconvulsive Therapy

    Begin 2001 werd de herziene versie van The Practice of Electroconvulsive Therapy, Recommendations for Treatment, Training and Privileging, uitgebracht. Dit is een Task Force Report van de American Psychiatric Association (APA). Een must voor ieder die nastreeft de standard te benaderen.

Tijdschriften

  • Brain Stimulation

    Een tijdschrift dat breed wil informeren over verschillende vormen van hersenstimulatie. Naast Journal of ECT het enige dat zich ook richt op ECT. 

  • The Journal of ECT

    Het enige tijdschrift dat helemaal aan ECT is gewijd. Bestaat vanaf 1985 en heeft sindsdien meestal de primeur van nieuwe onderzoeksgegevens. Verschijnt 4x per jaar. Deze site geeft de inhoudsopgaven van de nummers van de laatste twee jaar.

Publicaties

  • Exciting matters in Electroconvulsive Therapy

    Proefschrift van Jeroen van Waarde met de ondertitel Studies on seizure thresholds.
    Referentie: van Waarde, J.A. Exciting matters in Electroconvulsive Therapy. Studies on seizure thresholds. J.A. van Waarde, Arnhem, 2013. ISBN/EAN 978-90-9027484-3.

  • Elektroconvulsietherapie als dwangbehandeling

    Kats, S., Bruijn, J.A., Blondeau, M.J.C.E. & Van den Broek, W.W. (2003). Elektroconvulsietherapie als dwangbehandeling. Tijdschrift voor Psychiatrie, 45(1), 45-49.
    Nu ECT minder omstreden is, komt het kennelijk voor dat uitvoerders de noodzaak van deze behandeling zien, maar dat patiënt en ook de familie ECT weigert. In dit zeer lezenswaardige artikel beschrijven de auteurs hoe in een dergelijke situatie te handelen.

  • A Prospective, Randomized, Double-blind Comparison of...

    Sackeim, H.A., Prudic, J., Devanand, D.P., Nobler, M.S., Lisanby, S.H., Peyser, S., Fitzsimons, L., Moody, B.J., Clark, J. (2000). A Prospective, Randomized, Double-blind Comparison of Bilateral and Right Unilateral Electroconvulsive Therapy at Different Stimulus Intensities. Archives of General Psychiatry, 75, 425-434.
    Het resultaat van het langverwachte onderzoek naar vervolgbehandeling met medicatie na succesvolle ECT. Met nortriptyline en lithium kan het terugvalpercentage bij therapieresistentie aanmerkelijk worden verminderd.

  • Technische aspecten

    Eeg-monitoring en effect van ECT: artikel van prof. M. Fink en prof. R. Abrams over aspecten van het met ECT opgewekte insult die een relatie hebben met het te verwachten effect; een kennismaking met onderzoeksterrein dat steeds meer boeiende resultaten oplevert en veelbelovend is voor de praktijk.
    Wilt u meer lezen over ECT? Dan vindt u onder Boeken een overzicht van (en links naar) goede boeken op dit gebied.

  • Elektroconvulsietherapie effectief en veilig

    Elektroconvulsietherapie effectief en veilig bij 55 patiënten van 56 jaar en ouder met stemmingsstoornissen en somatische comorbiditeit. Eindelijk weer een interessant onderzoek van Nederlandse bodem. J.A. van Waarde en M.L. Stek tonen opnieuw aan dat ECT bij ouderen een zeer waardevol therapeuticum is, waarvan meestal te laat gebruik wordt gemaakt. Verschenen in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, NTvG 2001 145(35); 1693-1697.

  • Tijdelijke stemmingsverbetering bij een depressieve patiënt...

    Tijdelijke stemmingsverbetering bij een depressieve patiënt na een spontaan, gegeneraliseerd epileptisch insult. Onder deze titel beschrijven B.M.G. Arts, A.F.G. Leentjens en A. Honig in het Tijdschrift voor Psychiatrie (43 (2001) 1, 55-58) het aloude en intrigrerende fenomeen hoe een patiënt met een depressie na een spontaan insult een stemmingsverbetering krijgt.
    In de discussie bespreken zij andere voorbeelden uit de literatuur en wordt kort samengevat dat de intensiteit van een insult onder meer wordt gekarakteriseerd door:
    * de grootte van de 'slow-wave' activiteit in beide hemisferen.
    * de mate van symmetrie en coherentie van het eeg-signaal, en
    * de mate van postictale suppressie.
    Het belang hiervan voor de effectiviteit is nog steeds onderwerp van onderzoek.

Verenigingen

  • Werkgroep ECT Nederland (WEN)

    In Nederland bestaat sinds 1994 de Werkgroep ECT Nederland (WEN). Deze werkgroep is opgericht door B. Verwey (voorzitter) en W.W. van de Broek (secretaris). De WEN is een werkgroep van de Afdeling Consultatieve en Ziekenhuispsychiatrie van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP).
    Het doel is het uitwisselen van informatie over ECT en daarmee:
    * verbetering van opleiding en uitvoering van ECT,
    * het ontwikkelen van een kwaliteitsbeleid, en
    * het stimuleren van wetenschappelijk onderzoek.

    De WEN houdt tweemaal per jaar een bijeenkomst, waarbij als vaste agendapunten behandeld worden:
    * de verwijspatronen (waaronder wachtlijsten),
    * de indicatiestelling, en
    * een casusbespreking.
    Notulen en aankondigingen van vergaderingen van de WEN zijn te vinden op de site van de NVvP. Hiervoor is een login vereist.

    Onder auspiciën van de WEN worden regelmatig cursussen over ECT gegeven in het kader van bij- en nascholing. Tevens houdt de WEN zich bezig met kwaliteitsverbetering met het project Registratie en evaluatie.
    Voor ieder die lid wil worden van de WEN, bel W.W. van den Broek, secretaris, telefoon (010) 463 92 22 of stuur hem een e-mail.

advertentie
banner Richtlijn elektroconvul-sietherapie
T.K. Birkenhager, D. de Boer, J.P. Burggraaf, W.W. van den Broek
Deze richtlijn is een landelijk geldende, optimale beschrijving van de best mogelijke zorg voor de patiënt. Lees meer