Colofon: Drs. L.J. Stoker MBA, Dr. G.W.K. Hugenholtz, Drs. Walter J. Broekema

Farmacotherapie

Verantwoording

Op Internet is veel informatie over (psycho)farmaca en farmacotherapie te vinden, maar meestal is niet een bepaald middel of een bepaalde categorie middelen het hoofdonderwerp.

We hebben daarom gekozen voor een indeling met verschillende invalshoeken:
* categorieën middelen per aandoening (depressie enz.),
* specifieke problemen (bijwerkingen enz.) of
* instanties (zoals overheid, beroepsverenigingen).

Informatie over één specifiek middel is zelden op een aparte site te vinden.
Farmaceutische industrieën mogen die informatie niet zomaar op een site zetten. U kunt ze echter wel bellen of e-mailen om informatie over hun middel.

Als u informatie over één specifiek middel zoekt, kunt u onder de categorie van dat middel zoeken. Daar staan sites die ook over individuele middelen informatie geven.

Als u specifieke informatie (bijwerkingen enz.) over een bepaald middel zoekt, kunt u natuurlijk ook bij die specifieke informatierubriek beginnen.

Informatie over bepaalde categorieën psychofarmaca is ook te vinden op de sites van aandoeningen (stoornissen). Zo staat bijvoorbeeld veel informatie over antipsychotica op sites over schizofrenie. Wij nemen links naar deze sites op onder de categorie psychofarmaca (in dit geval dus ‘antipsychotica'), als de informatie over psychofarmaca op die sites los van de informatie over de stoornis te raadplegen is.

Deze rubriek is in opbouw. Op termijn vindt u in deze rubriek ook links naar goede sites op de volgende gebieden:
* Farmaceutische zorg
* Niet-geregistreerde middelen
* Opleiding en onderwijs
* Psychostimulantia

Officiële productinformatie

Nieuwe introducties

  • ​Naloxon (Nyxoid®)

    Per september 2017. Naloxon (Nyxoid®) als noodbehandeling voor volwassenen en adolescenten van 14 jaar en ouder met een bekende of vermoede overdosering van opioïden zich uitend als ademhalingsdepressie en/of depressie van het centraal zenuwstelsel.

  • ​Buprenorfine/naloxon (Zubsolv®)

    Per september 2017. Buprenorfine/naloxon (Zubsolv®) als substitutietherapie bij personen van 15 jaar en ouder met een opioïdverslaving, binnen het kader van medische, sociale en psychologische behandeling.

  • Paliperidonpalmitaat injectie 1x per 3 maanden (merknaam: Trevicta)

    Per 1 juli 2016 is paliperidonpalmitaat beschikbaar in een formulering zodanig dat het 1x per 3 maanden gegeven kan worden (merknaam: Trevicta). Hiervoor is het nodig dat de patient stabiel is op paliperidonpalmitaat 1x per maand (merknaam: Xeplion).

  • Medicijnbalans

    MedicijnBalans is een programma van het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik (IVM) dat actuele en neutrale informatie biedt over nieuwe geneesmiddelen (of nieuwe indicaties voor bestaande geneesmiddelen).

Overheid en onafhankelijke instanties

Vergoeding en beschikbaarheid van geneesmiddelen

Deze subrubriek bevat informatie over vergoeding en beschikbaarheid van geneesmiddelen. 

  • Leveringsproblemen op Farmanco

    De website Farmanco.nl informeert over geneesmiddelen, grondstoffen, vaccins en verpakkingsmaterialen die (tijdelijk) niet beschikbaar zijn. De informatie op Farmanco.KNMP.nl is geschikt voor openbaar apothekers, ziekenhuisapothekers en leveranciers. Ook voor vooschrijvers is dit een nutiige site. 

  • Geneesmiddelen zonder handelsvergunning (IGZ)

    De Geneesmiddelenwet verbiedt een geneesmiddel ter hand te stellen waarvoor in Nederland geen handelsvergunning (registratie) is verleend. De wet voorziet in een uitzondering in specifieke situaties.
    De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) verleent daarvoor toestemming. Het is dan noodzakelijk dat een arts vindt dat behandeling van een patiënt niet mogelijk is met in Nederland beschikbare, geregistreerde geneesmiddelen.  De arts legt dit vast in een zogenaamde artsenverklaring. Op deze site is naast informatie de artsenverklaring terug te vinden. 

  • Medicijnkosten

    De website Medicijnkosten is een product van Zorginstituut Nederland. Op deze website kunt u actuele informatie vinden over de vergoeding van geneesmiddelen. U kunt zien:
    - of een middel in het geneesmiddelenvergoedingssysteem is opgenomen;
    - of er eventueel nadere voorwaarden gelden, waaronder het preferentiebeleid;
    - of er sprake is van een bijbetaling;
    - of er een vervangend geneesmiddel is dat wel helemaal wordt vergoed.

Onderzoek

Patiënteninformatie

Farmaco-economie & Farmaco-epidemiologie

  • Medicijnkosten

    Een handige database over medicijnkosten, gebaseerd op het Farmacotherapeutisch Kompas. Ook bijbetalingen worden getoond.

  • ATC- en DDD-informatie van de WHO

    ATC (Anatomical, Theparapeutical, Chemical)- en DDD (Defined Daily Dosage)-informatie van de WHO (World Health Organization).

  • GIPdatabank (Zorginstituut Nederland)

    In het Genees- en hulpmiddelen Informatie Project (GIP) verzamelt Zorginstituut Nederland systematisch gegevens over de ontwikkelingen in het gebruik van geneesmiddelen (Farmaceutische zorg) en hulpmiddelen (Hulpmiddelenzorg). Een groot aantal zorgverzekeraars stelt de gegevens aan het GIP ter beschikking. Een gedeelte van deze database is via deze site ontsloten en vrij toegankelijk (gebruik antidepressiva, antipsychotica, ADHD-medicatie en slaap- en kalmeringsmiddelen).

Interacties en metabolisme

Therapeutic Drug Monitoring, Toxicologie en Farmacogenetica

  • UMC Groningen, bepalingenwijzer

    Inclusief informatie over bepaling van (psycho)farmaca, zoals referentiewaarden.

  • UMC Utrecht Farmalab

    Het apotheek laboratorium van het UMC Utrecht verricht klinisch farmacologisch en toxicologische bepalingen t.b.v. patiëntenzorg, wetenschappelijk klinisch onderzoek. Op deze site is informatie terug te vinden over bepaling van (psycho)farmaca, zoals referentiewaarden.

  • Farmacogenetica via internet aanvragen en speeksel laten analyseren

    Farmacogenetica via internet aanvragen en speeksel laten analyseren; een nieuwe activiteit sinds medio 2014.

  • Farmacogenetica.nl

    Farmacogenetica.nl is een website met informatie voor professionals en patiënten over DNA-onderzoek ten bate van geneesmiddeltherapie. Achtergronden, interpretaties, stand van zaken en hoe testen aan te vragen en bij wie, en hoe te interpreteren. Deze site is opgezet door het Nederlands Expertisecentrum Farmacogenetica, Afdeling Klinische Chemie van het Erasmus MC Rotterdam, en wordt beheerd door Prof.dr. R.H.N. van Schaik.

  • Farmacogenetica (KNMP-site)

    Informatie van de KNMP (Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie) over farmacogenetica in relatie tot digitale medicatiebewaking door de software van artsen en apothekers.

  • Toxicologie.org

    Artsen en apothekers worden in de praktijk dikwijls geconfronteerd met intoxicaties, al dan niet intentioneel. Het betreffen overdoseringen met geneesmiddelen, giftige planten of chemische stoffen. De apotheker/ziekenhuisapotheker vervult een belangrijke rol door zijn advisering over de te nemen maatregelen bij een intoxicatie. Het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) heeft onder andere als taak te allen tijde stofspecifieke informatie te geven over geneesmiddelen en vergiften die betrokken kunnen zijn bij een intoxicatie en over behandelmogelijkheden. Deze site is bedoeld voor (ziekenhuis)apothekers en artsen (internisten, intensivisten) die tijdens hun beroepsuitoefening te maken hebben met de behandeling van geïntoxiceerde patiënten.

  • TDM Monografien (NVZA)

    Deze site is bedoeld voor (ziekenhuis)apothekers en artsen die informatie wensen over het meten van concentraties van specifieke geneesmiddelen of geneesmiddelgroepen in lichaamsmateriaal.

Switchtabellen

Geneesmiddelen in ontwikkeling

  • (Psycho)farmaca in de pijplijn

    Link naar een overzicht van psychofarmaca in ontwikkeling gepubliceerd door  'America's Biopharmaceutical Research Companies'. 

  • Asenapine

    De FDA heeft asenapine (merknaam: Saphris) in augustus 2009 geregistreerd voor de behandeling van schizofrenie en de bipolaire stoornis. Medio 2015 was het nog niet op de markt. In Nederland zijn de experts niet enthousiast.    

Bijwerkingen

Algemene informatie, inclusief somatiek en laboratorium

  • Farmacotherapeutisch Kompas

    Voor artsen en apothekers is het Farmacotherapeutisch Kompas een dagelijks gebruikte, objectieve bron van informatie over geneesmiddelen en therapie.

  • Electronic Orange Book

    De elektronische versie van the Orange Book. Deze database bevat gegevens over alle geneesmiddelen die door de FDA zijn goedgekeurd.

  • Geneesmiddelenbulletin

    Onafhankelijke en objectieve informatie over geneesmiddelen aan allen die deze voorschrijven, afleveren of gebruiken. De inhoud komt tot stand in samenspraak met deskundigen in het veld. Uitgever is de Stichting Geneesmiddelenbulletin, een onafhankelijke, door de overheid gesubsidieerde stichting die zich ten doel stelt rationele farmacotherapie te bevorderen.

  • Drugs.com

    Informatie per geneesmiddel. Ook interactiechecker. 

  • Hulpgids.nl: Medicijnen

    Het hoofdstuk Medicijnen van deze Nederlandse, niet-commerciële site, onder hoofdredactie van psychiater A.L. Querido, biedt een overzicht van de hoofdgroepen, grotendeels gebaseerd op de 1B-registratietekst. Ook handig om aan bepaalde patiënten mee te geven. Volledige 1B-teksten vindt u op de site van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG, zie hierboven).

  • Internet Drug Index, The

    Via deze VS-georiënteerde, commerciële site kunt u snel eenvoudige geneesmiddelenprofielen raadplegen. Een handige site om een geneesmiddel snel te plaatsen.

  • Internet Mental Health: Medications

    Canadese site van psychiater Long met 'free encyclopedia of mental health information'. Het gedeelte medications bevat een lijst van vele psychofarmaca met van elk de farmacologie, indicaties, contra-indicaties, waarschuwingen, voorzorgen, bijwerkingen, overdosis, dosering, en onderzoek.

  • MEDLINEplus: Drug Information

    Een service van de National Library of Medicine (NLM), waarbij korte duidelijke informatie wordt gegeven over meer dan 9.000 medicijnen, gebaseerd op de Amerikaanse Farmacopee.

  • Medscape DrugInfo

    Deze databank komt voor uit een samenwerking van de First DataBank, de American Society of Health-System Pharmacists (ASHP) en Medscape: een stevige achtergrond.

  • CNSforum

    Een waardevol naslagwerk voor basale informatie over op het centrale zenuwstelsel actieve stoffen. Dit is een website van The Lundbeck Institute, maar de informatie in deze database is onafhankelijk. 

  • Merck Manual - Medisch Handboek

    De Merck Manual geeft algemene informatie over ziektebeelden in duidelijke taal: direct online te raadplegen.

  • NHG-standaarden

    Behandelstandaarden van het Nederlands Huisartsen Genootschap.

  • Klinisch-chemische referentiewaarden

    Hier vindt u een overzicht van klinisch-chemische referentiewaarden (Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde).

  • Psyfar Kenniscentrum over psychofarmacologie

    Toegang tot de meeste onderdelen (de kennistoetsen, alle artikelen, de interactiemodule, vraag&antwoord en multimedia) is voorbehouden aan geregistreerde leden van Psyfar.

Tijdschriften

Standaardwerken

  • Essential Psychopharmacology: Neuroscientific Basis and Practical Applications

    Stephen M. Stahl, Cambridge University Press, 2000.
    Grondige, doch luchtige uitleg over de werking van alle groepen psychofarmaca.

  • Handboek functionele psychofarmacologie

    Standaardwerk van prof.dr. Loonen en prof.dr. Hovens (redactie).
    Met de medicamenteuze behandeling van psychische stoornissen krijgt iedere arts en apotheker te maken. Meestal volstaan de standaarden en richtlijnen goed. Dit boek kan helpen om de achtergronden hiervan te begrijpen. Daarnaast wordt in dit boek uitgelegd hoe ongewenste fenomenen worden veroorzaakt. Deze informatie kan worden toegepast om bijwerkingen en ongewenste geneesmiddeleninteracties te voorkomen.

  • Praktische Psychofarmacologie

    P. Moleman e.a.
    Handboek voor voorschrijvend artsen en andere ggz-professionals.

Verenigingen

Stelling/Petitie

ADHD

Angststoornissen

  • Multidisciplinaire richtlijn angststoornissen

    Multidisciplinaire richtlijn angststoornissen. 

  • Cochrane Depression, Anxiety and Neurosis Group

    De Cochrane Depression Anxiety & Neurosis Group bespreekt hier de wetenschappelijke evidentie van de effectiviteit van antidepressiva. Daarnaast worden vergelijkingen tussen groepen antidepressiva gemaakt. Er is ook aandacht voor een aantal ziektebeelden waarvoor antidepressiva worden gebruikt. De reviews bestaan uit samenvattingen waarin vanuit een zeer kritisch wetenschappelijke optiek de onderzoeksliteratuur wordt besproken.

Bipolaire stoornissen

Dementie

Depressie

Psychose

Slaapstoornissen

  • Benzo de Baas: Benzodiazepines: advies terugdringen van het gebruik

    Op de www.benzodebaas.nl vinden medicijngebruikers veel informatie over benzodiazepinen. De website biedt met name veel informatie en hulp bij verslavingsproblematiek. Het IVM  heeft deze website ontwikkeld, samen met Tactus verslavingszorg. Het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik (IVM) is het instituut dat gespecialiseerd is in het verspreiden van informatie en effectieve oplossingen voor een goed, veilig, betaalbaar en doelmatig medicijngebruik.

  • Melatonine

    Een overzichtsartikel, waarin ook de slaapstoornissen behandeld worden.
    Let op! Alleen Medscape-members hebben toegang tot dit artikel.

  • NHG-Standaard Slaapproblemen en slaapmiddelen

    NHG-standaard Slaapproblemen en slaapmiddelen.

Zwangerschap en borstvoeding

Verkeer

Verslaving

  • Rekenhulp voor benzodiazepinen afbouw

    Met deze handige rekenhulp van de KNMP stel je een afbouwschema voor benzo's op.
    LET OP! Er zit geen bovengrens aan het doseringsadvies bij diazepam! Vaak wordt in de praktijk een maximum van 40 mg diazepam per dag aangehouden.

  • Cochrane Drugs and Alcohol Group

    De Cochrane Drugs and Alcohol Group bespreekt hier de wetenschappelijke evidentie aangaande het de beheersing en behandeling van alcohol en drugs. De reviews bestaan uit samenvattingen waarin vanuit een zeer kritisch wetenschappelijke optiek de onderzoeksliteratuur wordt besproken.

  • Cochrane Tobacco Addiction Group

    De Cochrane Tobacco Addiction Group bespreekt hier de wetenschappelijke evidentie van de effectiviteit van therapieën om te stoppen met roken. De reviews bestaan uit samenvattingen waarin vanuit een zeer kritisch wetenschappelijke optiek de onderzoeksliteratuur wordt besproken.

  • Jellinek-voorlichting

    Hier vindt u een goed overzicht van drugs. Drugs kunnen aanleiding zijn tot vertroebeling van diagnose en van bijwerkingen van geneesmiddelen.

  • CBO: Behandeling van tabaksverslaving 2009

    De herziening van de CBO richtlijn die gepubliceerd is in 2009.

Kinder- en jeugdpsychiatrie

  • Kinderformularium Nederlands Kenniscentrum voor Farmacotherapie bij Kinderen

    Het kinderformularium geeft onafhankelijke informatie over geneesmiddelgebruik bij kinderen. Wij raden u aan de verantwoording en de aanwijzingen voor gebruik vooraf door te lezen. Het kinderformularium is erkend als richtlijn door de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde (NVK) en de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuis Apothekers (NVZA).

  • Formularium landelijk kenniscentrum kinder- en jeugd psychiatrie

    Praktisch bruikbare protocollen voor behandeling met medicijnen; op deze site vindt u alles op het gebied van de meest voorkomende psychiatrische aandoeningen onder kinderen en tieners. Het Landelijk Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie verbindt de wetenschap met de praktijk.

Geneesmiddelen en leverfunctiestoornissen

  • Geneesmiddelen bij levercirrose

    Levercirrose is een ernstige ziekte die invloed kan hebben op de farmacokinetiek en farmacodynamiek van een geneesmiddel. Op deze website vindt u informatie over geneesmiddelen bij patiënten met levercirrose. Per geneesmiddel vindt u een specifiek advies over de veiligheid bij levercirrose en de optimale (start)dosering. Het advies is voor sommige geneesmiddelen afhankelijk van de ernst van de levercirrose, uitgedrukt in de Child-Pugh Score.