Colofon: Dr. B.A. Schaefer, Dr. H.E. Kortrijk, Prof. dr. C.L. Mulder, Prof.dr. E. de Beurs

Routine Outcome Monitoring (ROM)

Verantwoording

Routine Outcome Monitoring (ROM) houdt in dat routinematig de toestand van patiënten in kaart wordt gebracht met behulp van gestandaardiseerde instrumenten. ROM vindt plaats in het kader van de evaluatie van behandelingen (Drukker et al. 2010) en kan daardoor leiden tot betere behandelplannen, waarbij er meer afstemming is tussen de patiënt en behandelaar. Daarnaast kan ROM-feedback helpen om behandelingen die niet goed lopen op te sporen, waardoor deze tijdig bijgesteld kunnen worden en de behandelingen effectiever worden (Lambert, 2007; Carlier et al., 2010). Dit laatste is alleen nog aangetoond bij patiënten met een relatief gunstige prognose en waarbij vaak gemeten werd. Over het nut en de kosteneffectiviteit van ROM zijn dus nog wel wat kritische vraagtekens te plaatsen (Gilbody et al., 2003).

ROM is een overkoepelende term en in de praktijk wordt met vrij uiteenlopende methoden en vragenlijsten de toestand van patiënten in kaart gebracht. Meestal wordt bij het begin, tussentijds en het einde van een behandeltraject een vragenlijst ingevuld. Echter dit is een vrij minimale en 'volgende' vorm van ROM. Deze methode is te onderscheiden van 'tracking': dit is een actievere vorm van ROM. Hier wordt niet alleen op vaste momenten (begin en einde van behandeltraject) gemeten, maar ook regelmatig tijdens de behandeling. Een andere veelgebruikte methode is van Scott Miller ( CDOI; Cliënt-Directed en Outcome-Informed) hierin wordt per sessie feedback verkregen over het therapieresultaat en de therapeutische relatie. Voordelen van deze methoden (tracking/CDOI) zijn dat er gelegenheid gevormd wordt om de behandeling bij te sturen op basis van feedback.

ROM heeft primair als doelstelling het verbeteren van de kwaliteit van de zorg en is daarmee vooral een behandeltool. Naast deze doelstelling kunnen groepsgegevens van ROM (als spin-off van het behandelproces) ook veel relevante informatie opleveren over het type problematiek van patiëntgroepen en mogelijk ook behandeleffectiviteit. Om deze reden geniet ROM veel belangstelling vanuit verschillende invalshoeken (behandelaren, patiënten, onderzoekers, managers en verzekeraars). De ambities op dit gebied reiken (te) ver en komen mede voort uit behoefte aan transparantie en accountability. Om hieraan tegemoet te komen is een kenniscentrum voor ggz-instellingen en zorgverzekeraars in Nederland opgesteld: Stichting Benchmark GGZ. Hoewel benchmarking een hot topic is, is dit ook controversieel (zie artikel van Van Os et al., 2012 ) en het debat is inmiddels zo gepolariseerd dat voor velen uit het oog verloren is waar ROM nou echt over gaat: het ondersteunen van de behandeling. In reactie op deze ontwikkeling houden diverse auteurs echter een "back to basics" pleidooi voor gebruik van ROM (Delespaul, 2011; De Jong, 2012). Al met al lijkt het alsof men zich onvoldoende heeft gerealiseerd dat onderzoek met ROM-gegevens niet alleen een versimpeling is van de werkelijkheid, maar ook dat het niet meer kan zijn dan een afgeleide van de praktijk.

Wat is een deugdelijke ROM? Gaan een klinische ROM en een benchmark-ROM wel samen? Het houdt de gemoederen bezig (enkele discussieartikelen)

ACTUEEL
- Eindconferentie Doorbraakprojecten ROM 20 april 2016. Voor o.a. de presentaties kijk hier!
- Er wordt flink gemeten in de geestelijke gezondheidszorg, maar de informatie uit deze metingen wordt onvoldoende gebruikt. Dat stelt Edwin de Beurs in zijn oratie ‘Meten, weten en wat dan?’ op 27 november 2015. De hoogleraar ROM en Benchmarken pleit voor beter gebruik van de meetuitkomsten. Oratie bekijken? Klik hier!

Algemeen

  • Meetdomein, instrumenten en patiënten

    Per patiëntengroep bestaan er verschillen in de ernst van de problematiek en het dagelijkse functioneren. Daarom zijn doelgroepen geformuleerd (GGZ Nederland) met een aanbeveling voor de te gebruiken meetinstrumenten per aandachtsgebied: er staan per domein meerdere suggesties voor meetinstrumenten genoemd. Op deze link van Stichting Benchmark GGZ vindt u nog meer gedetailleerde informatie.
    Tabel: Belangrijke vragenlijsten per doelgroep

    Kortdurend volwassenen

           
    Ernst problematiek SCL-90 BSI OQ-45  
    Dagelijks functioneren OQ-45 SF-36 RAND-36  
    Kwaliteit van Leven EQ-5d SF-36 RAND-36  
    Volwassenen EPA & RIBW        
    Ernst problematiek HoNOS PANSS BPRS  
    Dagelijks functioneren HoNOS CANSAS    
    Kwaliteit van Leven (verkorte) MANSA L-QoL    
    Kinderen en Jeugd        
    Ernst problematiek ASEBA SDQ    
    Dagelijks functioneren HoNOSca      
    Kwaliteit van Leven Kidscreen-27      
    Ouderen        
    Ernst problematiek HoNOS-65+ GDS-15 HADS-A  
    Dagelijks functioneren HoNOS-65+ GAF    
    Kwaliteit van Leven        
    Verslavingszorg        
    Ernst problematiek        
    Middelengebruik ASI/EuropASI MATE    
    Symptomen MATE SCL-90/BSI DASS-21  
    Dagelijks functioneren MATE EuropASI/ASI HoNOS GAF
    Kwaliteit van Leven EQ-5d (verkorte) MANSA    
     NEDERLANDSE WEBSITES

  • ROM vanuit cliëntperspectief

    LPGGz stelt voorlichtingsfilms over ROM beschikbaar.

  • SBG Stichting Benchmark GGZ

    SBG is het onafhankelijke kenniscentum voor ggz-instellingen en zorgverzekeraars in Nederland. De doelstelling van SBG is het inzichtelijk maken van de behandeleffecten van veel voorkomende stoornissen. Door het inzichtelijk maken van behandeleffecten kunnen zorgaanbieders onderzoeken welke verschillen er zijn in effectiviteit van behandeling tussen locaties, afdelingen of therapeuten.

  • GGZ Nederland - landelijk project 'ROM ggz'

    De lidinstellingen van GGZ Nederland, cliëntenorganisaties en beroepsverenigingen hebben tussen 2009 en 2011 het landelijk en internationaal unieke project ‘ROM ggz’ uitgevoerd. Wil je op de hoogte blijven van de berichten vanuit GGZ Nederland, ga dan naar hun vernieuwde webpagina.

    BUITENLANDSE WEBSITES

  • National Benchmarking Project - Scotland

    Webpagina met stand van zaken van het nationale benchmark project in Schotland.

  • International Consortium for Health care Outcome Measurement

    Interessante webpagina over Outcome Measurement in gezondheidzorg en hoe dit in de praktijk te gebruiken is om de zorg te verbeteren.

  • Geaggregeerde ROM-gegevens

    Naast de primaire doelstelling om op individueel niveau de patiënt en hulpverlener van feedback te voorzien voor het opstellen en aanpassen van een behandelplan, kan de ROM-data ook op geagregeerd niveau worden gebruikt om de zorg te verbeteren (door zicht te krijgen op lokaal niveau van het type zorgbehoeften). Ook kan het in onderzoek gebruikt worden en heeft het als grote meerwaarde dat het dan uitkomsten betreft die (in verband met het inclusieve karakter van ROM) zich makkelijker laten generaliseren naar een bepaalde patiëntenpopulatie. Een voorbeeld van hoe op geaggregeerd niveau kan worden gerapporteerd, ziet u op deze Australische webpagina.

  • Mental Health and Substance Abuse Quality Measures Compared to Achievable Benchmarks - US

    Voorbeelden van performance measures voor een benchmark in de ggz.

    ARTIKELEN OVER ROM  

  • Testing an mHealth Momentary Assessment Routine Outcome Monitoring Application: A Focus on Restoration of Daily Life Positive Mood States

    Belangwekkend artikel waarin innovaties op het gebied van ROM worden voorgesteld (Mhealth ROM). Met Ecological Momentary Assessment kunnen ROM-assessments in het dagelijkse leven van patiënten worden uitgevoerd in een poging assessments van patiënten te personaliseren en in de juiste context te meten.

  • Pitfalls in the Assessment, Analysis, and Interpretation of Routine Outcome Monitoring (ROM) Data: Results from an Outpatient Clinic for Integrative Mental Health.

    Pitfalls bij de interpretatie van ROM.

    BOEKEN OVER ROM

  • ROM Handreiking voor de psychiater

    Handreiking ROM voor de psychiater. Hierin worden de achtergrond en effecten van ROM besproken. Hoe ROM als feedback gebruikt kan worden in de behandeling. Er is aandacht voor hoe ROM eruit kan zien in een ziekenhuissetting, bij K&J, ouderen, EPA, angst & stemmingsstoornissen, een forenisische setting en bij verslaving.

  • 'Praktijkboek ROM in de GGZ II: gebruik en implementatie bij verschillende doelgroepen'

    Op 21 juni 2013 werd het Landelijk ROM-congres 'Patiënten en professionals in the leadgeorganiseerd. Het congres ging over de belangrijkste doelstelling van ROM, namelijk de toepassing van ROM in de behandeling van patiënten. Aanleiding voor het congres was het verschijnen van dit boek.

  • Van weten naar meten, ROM in de ggz

    Een boek dat is uitgegeven als afsluiting van het landelijke project ‘ROM ggz’.

  • ROM in de ggz

    Praktijkboek ROM in de ggz (2011). Een leidraad voor gebruik en implementatie van meetinstrumenten.

  • Outcome measurement mental health theory and practice

    Interessant boek over routine outcome measurement met veel beschrijvingen van voorbeelden hoe ROM vormgegeven is op verschillende plekken in de hele wereld.

  • Beyond measures and monitoring: Realizing the potential of feedback-informed treatment.

    Discussie artikel over het nut van ROM met de stelling dat ROM vragenlijsten hooguit zo goed zijn als de therapeut die ze gebruikt.

Volwassenen - Kortdurende zorg

Ernstig Psychiatrische Aandoeningen - Literatuur

Consensusdocumenten.

Ernstig Psychiatrische Aandoeningen - Literatuur instrumentarium

Relevante literatuur voor ROM-instrumentarium bij de Ernstig Psychiatrische Aandoeningen-groep (richtlijn consensusartikel & in lijn met richtlijnen vanuit GGZ-nl).

Ernstig Psychiatrische Aandoeningen - Instrumenten

De instrumenten zijn onder te verdelen in algemene meetinstrumenten en stoornisspecifieke meetinstrumenten. De meer algemene uitkomstmaten die worden aanbevolen, zijn de HoNOS, CANSAS en de MANSA. Onder de stoornisspecifieke instrumenten vallen de PANSS en BPRS.

Ernstig Psychiatrische Aandoeningen - Feedback

Onderdeel van good clinical practice is het bespreken van de voortgang op de ROM-instrumenten samen met de patiënt. Dit kan bijdragen aan meer betrokkenheid bij de behandeling en kan de kwaliteit van de behandeling verbeteren.

Ernstig Psychiatrische Aandoeningen - Training

Training in het ROM-instrumentarium is van groot belang om de betrouwbaarheid van het invullen te garanderen. Hier vindt u enkele links naar trainingen voor de HoNOS.

Verslavingszorg

Forensische zorg

Instellingen die forensische zorg en behandeling bieden aan patiënten met een forensische zorgtitel (zorg in een strafrechtelijk kader), dienen zich hierover te verantwoorden aan de hand van de prestatie-indicatoren forensische psychiatrie. Een drietal indicatoren in de set van acht indicatoren betreffen ROM.

Tot en met 2014 waren instellingen vrij in de instrumenten die ze gebruikten om zowel de ernst van de problematiek in beeld te brengen als om de risicotaxatie mee uit te voeren.
Vanaf verslagjaar 2015 is een aantal instrumenten verplicht gesteld.
De keuze voor de instrumenten heeft in het forensische veld zelf plaatsgevonden.

Ten behoeve van indicator 1, het op systematische wijze meten van de verandering van de ernst van de problematiek, dient gebruik te worden gemaakt van:
- HoNOS, Mate7 of DROS.
Dit geldt zowel voor een ambulante als klinische behandelsetting.

Ten behoeve van indicator 3, het op systematische wijze meten van het recidiverisico (indicator 3), dient in de klinische setting gebruik te worden gemaakt van:
- HCR-20 V3 of de HKT-R.
Voor de ambulante sector staat t.b.v. deze indicator de keuze voor een risicotaxatie-instrument nog vrij. Hoogstwaarschijnlijk ten behoeve van verslagjaar 2016 zal ook voor deze setting het aangewezen instrumentarium bepaald zijn.

Ten behoeve van indicator 4, het op systematische wijze meten van het recidiverisico, dient in de klinische setting gebruik te worden gemaakt van:
- De klinische schaal van de HKT-R.
Deze indicator is nog niet van toepassing op de ambulante setting.

Kinderen en jeugd - Belangrijke website

  • ROMCKAP

    ROMCKAP staat voor Routine Outcome Monitoring Consortium Kinder- en Adolescenten Psychiatrie. Met ROMCKAP wordt aan ROM inhoud gegeven door de hulpverleners en experts van de jeugd-ggz.

Kinderen en jeugd - Literatuur

Kinderen en jeugd - Instrumenten

  • Instrument: Kidscreen

    Webpagina waar achtergrond info en verkrijgbaarheid van Kidscreen vermeld is. De Kidscreen is een instrument dat de kwaliteit van leven van kinderen en jongeren meet.

  • Instrument: CBCL

    Webpagina waar achtergrond info en verkrijgbaarheid van CBCL vermeld is. De CBCL is een diagnostisch instrument om probleemgedrag en vaardigheden van kinderen en jeugdigen op gestandaardiseerde wijze te kwantificeren. Er bestaan twee versies: één voor kinderen van 1,5 tot en met 5 jaar, en één voor kinderen en jongeren van 6 tot en met 18 jaar.

  • Instrument SDQ

    Webpagina waar achtergrond info en verkrijgbaarheid van SDQ vermeld is. De SDQ is een korte screeningslijst die de psychische problematiek en vaardigheden bij kinderen van 3 tot en met 16 jaar meet. De SDQ kent verschillende versies, namelijk een voor leerkrachten, een voor ouders en een versie voor de jeugdige zelf.

  • Instrument YSR

    Webpagina waar achtergrondinfo en verkrijgbaarheid van YSR vermeld is. De YSR is een vragenlijst waarop jongeren vragen over zichzelf kunnen beantwoorden over vaardigheden en emotionele en gedragsproblemen.

Kinderen en jeugd - Voorbeeldfilmpjes

Proefschriften

Proefschriften op basis van ROM-gegevens.